Bảy giờ sáng ở Hội An, ngõ Nguyễn Thái Học đã có đoàn xe đạp dẫn khách quốc tế lượn qua phố cổ. Mười giờ, các bến thuyền dọc sông Hoài đông. Đến tối, đèn lồng lên đồng loạt, cầu Cẩm Nam đông như một sự kiện quy mô vừa. Cùng thời điểm đó, Mỹ Sơn — di sản Chăm cách Hội An chỉ khoảng 40km — đón vài chục đoàn khách trong cả ngày. Tam Thanh, làng bích họa cách Tam Kỳ vài kilomet, có khi cả buổi sáng chỉ có vài chục lượt khách lẻ.

Quảng Nam là một tỉnh có rất nhiều lớp di sản và cảnh quan, nhưng phần lớn lưu lượng khách dồn vào một điểm: Hội An phố cổ. Đây không phải lỗi của Hội An — nó là một trong các đô thị di sản giá trị nhất Đông Nam Á. Vấn đề là khi du lịch dồn về một điểm, các điểm còn lại của tỉnh ít có cơ hội phát triển song song, và bản đồ trải nghiệm cho khách lưu trú dài ngày bị thu hẹp lại.

Hội An hút bao nhiêu, các điểm khác còn bao nhiêu

Khách quốc tế đi Đà Nẵng - Hội An theo công thức 4-5 ngày là phổ biến nhất: bay tới Đà Nẵng, ngủ Hội An hoặc ngủ bãi biển Đà Nẵng, dành 1-2 buổi cho phố cổ, 1 buổi cho Bà Nà hoặc núi Ngũ Hành Sơn, 1 buổi cho biển. Lịch trình này rất ít khi chừa chỗ cho Mỹ Sơn — nếu có cũng chỉ là nửa ngày tour ghép — và gần như không bao giờ vươn xuống Tam Kỳ, Tam Thanh, hồ Phú Ninh.

Lý do không phải vì các điểm này không hay. Lý do là chuỗi sản phẩm chưa được đóng gói lại: thông tin tiếng Anh ít, dịch vụ rời rạc, lưu trú chất lượng thấp, vận tải nội tỉnh không thuận tiện. Khách quốc tế thường chỉ đi tới những nơi có hệ thống tour booking online ổn định — và phần lớn các điểm Quảng Nam phía Nam Hội An chưa có lớp đó.

Khách nội địa cũng tương tự. Đoàn từ Hà Nội/Sài Gòn ra miền Trung đa số đặt Đà Nẵng - Hội An, đôi khi thêm Huế. Tam Kỳ - Tam Thanh - hồ Phú Ninh hầu như chỉ có khách công tác hoặc khách địa phương Quảng Nam ghé.

Kết quả là một tỉnh có UNESCO (Mỹ Sơn + Hội An), có biển dài, có hồ lớn, có bán đảo cận kề (Sơn Trà thuộc Đà Nẵng nhưng cùng vùng địa lý) — nhưng phần lớn doanh thu du lịch tập trung trong vài cây số quanh phố cổ.

Mỹ Sơn — di sản Chăm chờ được đọc kỹ hơn

Mỹ Sơn cách Hội An khoảng 40km về phía Tây Nam, thuộc huyện Duy Xuyên. Quần thể đền tháp Chăm này được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới năm 1999, từng là trung tâm tôn giáo của vương quốc Chăm Pa trong nhiều thế kỷ.

Thực trạng hiện tại: Mỹ Sơn đã được khai quật, trùng tu nhiều giai đoạn — một số cụm tháp được phục dựng tốt với hỗ trợ của chuyên gia quốc tế (Italy, UNESCO). Một số khác vẫn còn ở trạng thái phế tích, giữ tinh thần khảo cổ rõ rệt. Trải nghiệm tốt nhất là đi sáng sớm (7-9h) khi vắng và mát; đoàn tour ghép từ Đà Nẵng/Hội An thường tới lúc 10-11h, làm không gian ồn hơn.

Điểm khiếm khuyết hiện tại: thông tin diễn giải tại chỗ còn yếu, đặc biệt cho khách không biết tiếng Việt/Anh nâng cao. Khách Hồi giáo, khách Ấn Độ, khách Trung Quốc — vốn là các thị trường có liên kết lịch sử với văn hóa Chăm/Hindu — chưa được phục vụ riêng. Khu trưng bày trung tâm có triển lãm cơ bản nhưng cần làm sâu hơn về Chăm Pa, Hindu giáo, kỹ thuật xây tháp.

Mỹ Sơn nên là điểm chính của một chuyến đi miền Trung dài ngày, không phải ghé thăm 2 tiếng giữa Hội An và Đà Nẵng. Nếu đầu tư đủ vào diễn giải, đây hoàn toàn có thể là một trong các điểm UNESCO được đầu tư tốt nhất Đông Nam Á.

Tam Kỳ - Tam Thanh - hồ Phú Ninh — Quảng Nam phía Nam ít người biết

Tam Kỳ là tỉnh lỵ Quảng Nam, cách Đà Nẵng khoảng 70km về phía Nam. Đây là một đô thị quy mô vừa, đang trong giai đoạn xây dựng nhiều dự án mới. Không phải điểm du lịch theo nghĩa cổ điển, nhưng có vai trò làm "hub" cho cả cụm phía Nam.

Từ Tam Kỳ, cách vài kilomet là làng bích họa Tam Thanh — dự án vẽ tranh tường hợp tác Việt - Hàn từ năm 2016, biến một làng chài nhỏ thành điểm tham quan độc đáo. Hiện trạng: một phần tranh đã phai theo thời gian, một số được vẽ lại. Tam Thanh còn giữ được không khí làng chài thật — chợ cá sáng, thuyền thúng, người dân chưa bị du lịch hoá nặng. Đây là lớp trải nghiệm rất khác Hội An — không có đèn lồng, không có shop souvenir, không có người chèo kéo.

Hồ Phú Ninh nằm phía Tây Tam Kỳ, là hồ chứa nhân tạo lớn của miền Trung, có khu nghỉ dưỡng nước khoáng và cảnh quan đảo - rừng - hồ. Quy mô không bằng Đại Lải hay Núi Cốc về độ phát triển du lịch, nhưng có lợi thế ít người và thiên nhiên còn nguyên vẹn.

Cụm Tam Kỳ - Tam Thanh - Phú Ninh có thể là một chuyến 2 ngày tách ra từ Hội An/Đà Nẵng, dành cho khách đã đi Hội An vài lần và muốn lớp khác. Hiện tại lưu trú ở đây còn hạn chế, chủ yếu khách sạn cấp tỉnh ở Tam Kỳ và một số resort/khu nghỉ ở Phú Ninh.

Bán đảo Sơn Trà — rừng và chùa cận kề trung tâm

Sơn Trà về hành chính thuộc TP Đà Nẵng, không phải Quảng Nam, nhưng trong bản đồ trải nghiệm 'miền Trung mở rộng', bán đảo này có vai trò bổ trợ rất rõ. Cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 10km, Sơn Trà là bán đảo rừng tự nhiên với địa hình đồi - biển - rừng kết hợp.

Điểm tham quan chính: chùa Linh Ứng với tượng Phật Quan Âm lớn nhìn ra biển; các con đường ven biển và lên đỉnh có view xuống bãi Bụt, bãi Nam, bãi Rạng; rừng nguyên sinh là nơi sinh sống của voọc chà vá chân nâu — một trong các loài linh trưởng quý hiếm. Sơn Trà có thể đi xe máy hoặc ô tô trong một buổi, đi sâu hơn cần tour có hướng dẫn để vào khu rừng và quan sát voọc.

Điểm cần cảnh giác: đường lên đỉnh Sơn Trà có nhiều đoạn cua dốc, một số đoạn không phù hợp xe máy thiếu kinh nghiệm. Quản lý du lịch ở Sơn Trà đã siết chặt một số tuyến để bảo vệ rừng — kiểm chứng quy định mới trước khi tự đi.

Sơn Trà rất hợp khách đã ở Đà Nẵng vài ngày và muốn trải nghiệm thiên nhiên ngay cạnh đô thị, không cần đi xa.

Núi Thần Tài và các khu giải trí lớn

Khu vực Hòa Vang phía Tây Đà Nẵng có núi Thần Tài — tổ hợp du lịch tư nhân kết hợp suối khoáng nóng, công viên nước, và các dịch vụ giải trí gia đình. Đây là sản phẩm có sẵn dành cho khách nội địa có con nhỏ hoặc đoàn doanh nghiệp.

Lớp sản phẩm này khác với Sơn Trà hay Mỹ Sơn — không có giá trị di sản hay sinh thái đặc biệt, mà phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi - vui chơi - tắm khoáng theo mô hình resort park. Hợp với nhóm khách cần "điểm có dịch vụ trọn gói", không hợp khách muốn trải nghiệm văn hóa - lịch sử.

Điểm này được nhắc tới ở đây vì là một phần thực tế của bản đồ du lịch vùng Đà Nẵng - Quảng Nam mở rộng, không phải khuyến nghị.

Một chuyến 7 đêm cho miền Trung mở rộng

Khách lưu trú dài có thể tham khảo mô hình:

• Đêm 1-2: Đà Nẵng (Sơn Trà, biển Mỹ Khê, ăn tối phố An Thượng hoặc sông Hàn)
• Đêm 3-4: Hội An (phố cổ, làng nghề Cẩm Thanh, ngắm đèn lồng, ăn cao lầu)
• Đêm 5: Mỹ Sơn buổi sáng, chiều di chuyển về Tam Kỳ — nghỉ Tam Kỳ
• Đêm 6: Tam Thanh - hồ Phú Ninh — nghỉ resort Phú Ninh
• Đêm 7: quay về Đà Nẵng hoặc ngủ Hội An đêm cuối, bay sáng hôm sau

Mô hình này không bị Hội An hấp thụ toàn bộ. Khách có thời gian đọc Mỹ Sơn kỹ, gặp được Tam Thanh - Phú Ninh, và vẫn giữ trải nghiệm đô thị di sản trọn vẹn. Quan trọng hơn, chi tiêu được phân bổ đều hơn cho cả tỉnh chứ không dồn về một vài khối phố.

Câu hỏi cho Quảng Nam tương lai

Khi du lịch dồn về một điểm trong tỉnh, không có gì sai về mặt thị trường — Hội An đang tạo ra phần lớn doanh thu du lịch của tỉnh và là thương hiệu quốc tế. Nhưng dài hạn, bài toán là làm sao chia sẻ "lưu lượng" đó với các điểm còn lại để giảm áp lực lên phố cổ (đông, giá tăng, di sản chịu tải) và tăng giá trị cho phần còn lại của tỉnh.

Giải pháp không phải là quảng cáo ồ ạt cho Tam Kỳ - Tam Thanh, mà là đầu tư chiều sâu cho Mỹ Sơn, cho lưu trú ở Phú Ninh, cho tuyến vận tải nội tỉnh, cho diễn giải đa ngôn ngữ. Cùng một khách quốc tế đã chi tiền tới miền Trung, nếu Quảng Nam cho thêm 3 đêm đáng đi, thì đó là 3 đêm doanh thu thật.

Hội An sẽ luôn là cửa ngõ. Câu hỏi là phần còn lại của ngôi nhà — Mỹ Sơn, Tam Kỳ, Tam Thanh, Phú Ninh — có được dọn đúng cách để khách thấy đáng ở lại lâu hơn không.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Đà Nẵng - Quảng Nam muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.