Bảy giờ sáng Chủ nhật ở Bắc Hà, dải đường vào chợ đã đông xe ôm, xe máy và những chiếc xe khách 16 chỗ chở khách từ Lào Cai lên. Phụ nữ Mông Hoa mặc váy thổ cẩm in hoạ tiết đỏ - hồng - vàng vào chợ bán măng, rau rừng, ngô và lợn cắp nách. Một góc khác là quầy thắng cố, nồi đồng to, khói bốc cao quá mái che. Đây không phải chợ dựng cho khách - chợ vẫn họp đúng nhịp cũ, chỉ có thêm vài chục du khách đứng ở rìa.

Ở tỉnh Lào Cai, Sa Pa và Fansipan là cái tên ai cũng biết. Vòng Bắc Hà - Mường Khương - Si Ma Cai - Bát Xát thì ít người ngoài địa phương gọi tên đầy đủ, dù cùng tỉnh và chỉ cách thành phố Lào Cai 1.5 - 3 tiếng đường núi. Trong lúc Sa Pa được đầu tư cáp treo, khu nghỉ dưỡng và trở thành điểm cao cấp - đại trà song song, vòng vùng cao phía đông và phía bắc của Lào Cai giữ lại phần Tây Bắc nhiều người tìm: chợ phiên, ruộng bậc thang, làng dân tộc, ít resort.

Sa Pa đang ở chỗ nào, và vì sao có vòng thay thế

Sa Pa từ khi có cáp treo Fansipan, quần thể nghỉ dưỡng năm sao, các tổ hợp giải trí và đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai đã chuyển sang một định dạng khác. Thị trấn quanh hồ Sa Pa hiện thường được mô tả 'đông, xây dựng nhiều, mất một phần cảm giác phố núi'. Cát Cát, Tả Van, Tả Phìn - các bản gần thị trấn - đã được tour gói gọn thành lịch trình nửa ngày.

Điều này không xấu - Sa Pa vẫn phục vụ tốt khách muốn nghỉ tiện nghi, có cáp treo, gym và spa, đặt tour buổi tối ổn định. Nhưng với khách muốn cảm giác Tây Bắc gốc - chợ phiên thật, ruộng bậc thang ít chen chân, homestay không đặt qua agency - lựa chọn không còn ở Sa Pa mà ở các huyện vùng cao xung quanh.

Bốn huyện hay được gộp thành 'vòng Lào Cai ngoài Sa Pa' là Bắc Hà ở phía đông, Mường Khương ở phía bắc, Si Ma Cai sát biên giới, Bát Xát ở phía tây bắc với điểm cuối là Y Tý. Bốn huyện không cùng cao nguyên địa lý, nhưng đi nối được trong cung 3-4 ngày tự lái hoặc thuê xe có tài.

Bắc Hà - chợ phiên và mùa hoa

Bắc Hà cách thành phố Lào Cai khoảng 70 km, đi đường ngược lại với Sa Pa. Thị trấn nằm trên cao nguyên nhỏ độ cao chừng 900 m, mùa đông lạnh, mùa hè mát hơn Hà Nội nhiều độ. Chợ phiên Bắc Hà họp sáng Chủ nhật hằng tuần - một trong những chợ phiên lớn nhất Tây Bắc - kéo dài từ rạng sáng đến trưa.

Khác với chợ phiên dựng cho du lịch ở vài địa phương khác, chợ Bắc Hà vẫn giữ chức năng kinh tế: người Mông Hoa, Tày, Nùng, Phù Lá từ các xã quanh xuống bán nông sản, mua hàng tiêu dùng, ăn thắng cố và uống rượu ngô. Du khách có thể quan sát rất gần, nhưng nên nhớ đây không phải sân khấu - người mua bán nhanh, không thích bị chụp ảnh chân dung khi không hỏi.

Ngoài chợ phiên, Bắc Hà có dinh thự Hoàng A Tưởng - di tích kiến trúc Pháp - Hoa - Tày từ đầu thế kỷ 20, thung lũng mận Bắc Hà với mùa hoa trắng cuối tháng 2 đầu tháng 3, và một số xã có ruộng bậc thang đẹp như Tả Van Chư, Bản Phố. Mùa nào cũng có lý do quay lại: hoa mận, hoa đào, lúa chín cuối tháng 9, mùa thu hái mận chua đầu hè.

Mường Khương và Si Ma Cai - vùng giáp biên ít cọ xát

Xa hơn Bắc Hà về phía bắc là Mường Khương - huyện giáp biên giới Trung Quốc, độ cao trung bình cao hơn, thị trấn nằm trong thung lũng nhỏ. Mường Khương chưa được dòng khách phổ thông để ý mạnh, dù có chợ phiên thị trấn họp Chủ nhật, ruộng bậc thang Cốc Lầu, đỉnh núi cao và một số bản người Pa Dí, Bố Y - hai nhóm dân tộc rất ít người ở Việt Nam.

Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3, sương mù phủ thị trấn buổi sáng, nhiệt độ có thể xuống dưới 5 °C. Mùa lúa chín và mùa hoa lê - hoa mận diễn ra so le, kéo dài nhiều tuần. Si Ma Cai nằm sát Mường Khương, có chợ phiên Cán Cấu họp thứ Bảy - thường được khách quốc tế ghi chú vì là chợ trâu lớn nhất vùng, dù quy mô nhỏ hơn Bắc Hà. Khách đi xe máy tự túc thường gom hai chợ này thành một cuối tuần: Cán Cấu thứ Bảy, Bắc Hà Chủ nhật.

Dịch vụ ở Mường Khương và Si Ma Cai mỏng: khách sạn nhỏ, homestay rải rác, không có nhà hàng dạng concept. Đổi lại, du khách hầu như không gặp đoàn tour và có thể tự dừng ở bất kỳ điểm nào trên đường mà không phải tránh xe khách.

Bát Xát và Y Tý - đầu kia của vòng

Bát Xát nằm phía tây bắc thành phố Lào Cai, là huyện có Y Tý - cái tên đã được giới chụp ảnh và backpacker Hà Nội biết đến từ lâu. Y Tý cao hơn 2.000 m, là một trong những vùng có biển mây ổn định nhất miền Bắc từ tháng 10 đến tháng 1, đồng thời có ruộng bậc thang chín muộn hơn Mù Cang Chải vài tuần - thường đến đầu tháng 10.

Làng Choản Thèn của người Hà Nhì với hàng cây cổ thụ và những ngôi nhà trình tường vẫn là tâm điểm nhiếp ảnh. Phía dưới Bát Xát còn có Mường Hum, Dền Sáng - các xã có chợ phiên và ruộng bậc thang chưa quá thương mại hoá. Đường lên Y Tý đã được cải tạo, ô tô gia đình đi được vào mùa khô; mùa mưa cần cảnh giác sạt lở.

Vòng kết hợp 'Bát Xát - Y Tý - Mường Khương - Bắc Hà' đi ngược kim đồng hồ là cung khá phổ biến cho khách đã đi Sa Pa và muốn 'phiên bản 2' của Tây Bắc. Cung này mất 4-5 ngày, kết hợp tốt với chợ phiên cuối tuần.

Đối tượng phù hợp và một số rào cản

Vòng Lào Cai ngoài Sa Pa hợp với ba nhóm. Một là khách Việt đã đi Sa Pa nhiều lần, muốn vùng khác cùng tỉnh không phải đi xa thêm. Hai là khách quốc tế tự túc tìm 'authentic' không có sẵn ở Sa Pa - nhóm này thường có thời gian 5-7 ngày Bắc Bộ. Ba là nhiếp ảnh, người đi chợ phiên, người quan tâm văn hoá dân tộc thiểu số.

Nhóm ít phù hợp: gia đình có trẻ rất nhỏ (đường núi xa, dịch vụ y tế mỏng), khách muốn ở khách sạn 4-5 sao có gym và spa (gần như không có ngoài thành phố Lào Cai), khách phụ thuộc Wifi mạnh và cà phê specialty.

Vài rào cản thực tế: tên xã sau sáp nhập đơn vị hành chính có thể khác trên bản đồ cũ - đặt homestay nên xác nhận tên huyện thay vì chỉ tên xã. Tour cố định bằng tiếng Anh chất lượng cao chưa nhiều, khách quốc tế thường thuê xe có tài người Việt thông thạo đường. Cuối cùng, cần lưu ý lịch chợ phiên: chợ trâu Cán Cấu thứ Bảy, chợ Bắc Hà Chủ nhật, chợ Mường Hum Chủ nhật - sắp xếp lịch trình theo các phiên này quan trọng hơn việc đi qua nhiều điểm.

Khi Sa Pa đã trở thành sản phẩm hoàn thiện, phần Tây Bắc còn 'mới' của Lào Cai nằm ở các huyện xung quanh - không khó để đi, chỉ ít người chịu bỏ thêm một đoạn đường để chạm vào.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Lào Cai và Tây Bắc muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.