Tòa nhà bảo tàng xây năm 1929 theo phong cách Pháp-Á đặc trưng của kiến trúc sư Ernest Hébrard: mái vòm hexagon, trụ cột theo kiểu đình thờ Việt Nam, và bộ mặt đối xứng Pháp cổ điển — một trong những tòa nhà đẹp nhất còn lại từ thời thuộc địa Pháp tại TP.HCM. Bên trong là bộ sưu tập hiện vật lịch sử phong phú nhất miền Nam: từ đồ gốm Đông Sơn 2.500 năm trước Công nguyên đến trang phục hoàng triều Nguyễn, từ vũ khí đồng thau đến đồ sứ Chăm Pa.

Bảo tàng có hơn 40.000 hiện vật, trưng bày theo trình tự thời gian — từ tiền sử, qua các thời kỳ phong kiến, Chăm Pa, Chân Lạp, đến thời Nguyễn và Pháp thuộc. Phòng tầng trên trưng bày các vương quốc và nền văn hóa cổ đại của miền Nam — Óc Eo, Phù Nam — mà ít bảo tàng nào ở Việt Nam trưng bày kỹ đến vậy.

Điểm nổi bật của bộ sưu tập

Trống đồng Đông Sơn, đồ gốm Chăm, tượng đồng Phật giáo Óc Eo, và bộ áo bào thêu hoàng triều Nguyễn là những hiện vật được tìm đến nhiều nhất. Phòng Chăm Pa có bộ tượng điêu khắc đáng xem không kém Bảo tàng Điêu Khắc Chăm Đà Nẵng.

Mẹo thực tế

• Vé vào cửa: Khoảng 30.000đ/người. Mở 8h–11h30 và 13h30–17h, đóng thứ Hai.
• Thời gian: 1.5–2 tiếng để xem đầy đủ.
• Vị trí: 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Bến Nghé, Q1 — trong Thảo Cầm Viên (cùng cổng vào).
• Hướng dẫn viên: Có thuê tại chỗ — giúp hiểu sâu hơn nhiều về từng hiện vật.

Kết hợp lân cận

Bảo tàng nằm ngay trong khuôn viên Thảo Cầm Viên — vào một vé có thể tham quan cả hai. Dinh Độc Lập cách đó khoảng 1km.

Tầng trên bảo tàng, phòng trưng bày văn hóa Óc Eo và Phù Nam thường không đông khách bằng các phòng dưới — đây lại là phần độc đáo nhất, bởi ít bảo tàng nào ở Việt Nam có bộ sưu tập về các vương quốc cổ đại miền Nam phong phú đến vậy.

Bảo tàng Lịch sử TP.HCM là nơi thấy rõ nhất rằng Việt Nam không bắt đầu từ người Việt — nó bắt đầu từ nhiều nền văn hóa khác nhau, và người Việt chỉ là một trong số đó.