Nếu Cát Cát là bản H'Mông gần trung tâm và Mường Hoa là thung lũng ruộng bậc thang, thì Tả Phìn là nơi bạn đến để gặp người Dao Đỏ. Xã nằm phía bắc trung tâm Sa Pa, đi xe khoảng 15 km, nổi tiếng với nghề tắm lá thuốc, thổ cẩm thêu tay và một phế tích tu viện từ thời Pháp nằm ngay trên đường vào.

Tả Phìn yên hơn hai bản kể trên. Ở đây bạn có thể ở lâu hơn một chút, ngồi xem người phụ nữ Dao thêu khăn, ghé một hang động đá vôi và kết thúc buổi chiều bằng một bồn lá thuốc nóng. Với người đã đi Sa Pa vài lần, Tả Phìn thường là lựa chọn để thấy một mặt khác của vùng núi này.

Vì sao Tả Phìn đáng đi

Lớp đầu tiên là văn hóa người Dao Đỏ. Phụ nữ Dao Đỏ dễ nhận ra với khăn đội đầu màu đỏ và bộ trang phục thêu kín hoa văn. Nghề thêu ở đây làm bằng tay, nhiều nhà vẫn ngồi thêu trước hiên vào lúc rảnh việc đồng.

Lớp thứ hai là tắm lá thuốc. Đây là bài thuốc dân gian của người Dao Đỏ: lá và thân cây thuốc được chặt nhỏ, đun nhiều giờ trên bếp củi cho đến khi nước có màu đỏ sẫm, rồi để nguội đến khoảng 37 đến 40 độ C và đổ vào bồn gỗ. Theo báo Công Thương, mỗi bồn thường dùng ít nhất 10 loại thảo dược, có khi tới hàng trăm loại. Người dân tin rằng nước lá giúp giảm đau mỏi, nhất là sau một ngày đi bộ.

Lớp thứ ba là hai điểm tham quan có lịch sử: phế tích tu viện cổ do người Pháp xây khoảng năm 1942, và động Tả Phìn, một hang đá vôi đã được xếp hạng di tích quốc gia năm 2017.

Đi lúc nào và dành bao lâu

• Tháng 3 đến tháng 5: trời ấm dần, ít mưa, rất hợp để đi bộ quanh bản và vào hang.
• Tháng 6 đến tháng 8: mùa mưa, đường đất trong bản lầy, nhưng cây cối xanh nhất.
• Khoảng tháng 9 đến tháng 10: lúa trên các ruộng quanh xã chín, thời tiết khô và mát.
• Tháng 12 đến tháng 2: lạnh và ẩm, đây lại là lúc một bồn lá thuốc nóng có giá trị nhất.

Nửa ngày là đủ cho tu viện, động và một vòng trong bản. Nếu muốn tắm lá thuốc và ăn bữa tối trong nhà dân, hãy để trọn buổi chiều hoặc ngủ lại một đêm homestay.

Ở Tả Phìn nên xem gì

• Tu viện cổ Tả Phìn: nằm cạnh đường vào bản. Công trình được xây khoảng năm 1942, đến năm 1945 các nữ tu rời đi và nơi này bị bỏ hoang. Nay chỉ còn tường đá phủ rêu và các vòm cửa, mái đã sập. Đây là phế tích, không phải nơi tham quan có quản lý, nên đi lại cẩn thận và không trèo lên tường.
• Động Tả Phìn: nằm ở thôn Sa Xéng, trong khối núi đá vôi thuộc dãy Hoàng Liên Sơn. Theo Wikipedia tiếng Việt, cửa hang cao khoảng 5 m, rộng 3 m, lối đi xuống sâu khoảng 30 m, có đoạn vòm cao 8 m với nhiều thạch nhũ. Động được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia năm 2017.
• Bản Sa Xéng và các nhà làm thêu: đi bộ qua các lối nhỏ, xem người Dao Đỏ thêu khăn, túi, áo. Muốn mua thì mua tận tay người thêu.
• Tắm lá thuốc: có ở nhiều nhà và cơ sở trong xã. Bạn nên tắm sau khi đã đi bộ xong và không tắm lúc quá đói hoặc vừa ăn no.

Di chuyển từ trung tâm Sa Pa

Từ trung tâm Sa Pa, bạn đi theo quốc lộ 4D đến ngã ba rẽ vào Tả Phìn, rồi theo đường xã khoảng 6 km để tới khu trung tâm xã; bản Sa Xéng cách đó thêm chừng 1,7 km. Tổng quãng đường khoảng 15 km tùy điểm xuất phát.

• Xe máy: tiện nhất nếu bạn quen đường đèo. Đường vào xã là đường núi nhiều khúc cua, đoạn trong bản có chỗ là đường đất.
• Taxi hoặc xe đặt trước: hợp với nhóm nhỏ hoặc gia đình. Nên thỏa thuận chiều về hoặc lưu số tài xế, vì xe trống từ Tả Phìn về không nhiều.
• Đi bộ: có người kết hợp trekking từ Sa Pa qua các bản lân cận, nhưng nên đi cùng người dẫn đường địa phương.

Kinh nghiệm thực tế

• Mang đèn pin hoặc dùng đèn điện thoại khi vào động, giày đế bám vì nền hang ẩm.
• Khi tắm lá thuốc, ngâm vừa phải, ra khỏi bồn từ từ và uống nước ấm. Người có bệnh tim mạch, huyết áp hoặc đang mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.
• Hỏi giá tắm lá và đồ thêu trước khi dùng hoặc mua. Báo Công Thương năm 2022 ghi mức 80.000 đến 100.000 đồng mỗi bồn; giá hiện tại có thể khác.
• Bạn có thể được nhiều người mời mua đồ thêu ngay khi xuống xe. Từ chối nhẹ nhàng nếu chưa muốn mua, đi một vòng rồi quyết định sau.
• Hỏi trước khi chụp ảnh người, đặc biệt là người già và trẻ em.
• Mùa đông mang áo ấm và áo mưa. Sau khi tắm lá, nên mặc ấm ngay.

Gợi ý ghép lịch trình

Tả Phìn nằm phía bắc, ngược hướng với Mường Hoa, nên hãy để nó một buổi riêng:

• Buổi chiều thong thả: xuất phát sau bữa trưa, ghé tu viện cổ, vào động Tả Phìn, đi bộ một vòng bản Sa Xéng, tắm lá thuốc trước khi về. Tối về Sa Pa ăn tối.
• Ngủ lại homestay: chiều đến, tối tắm lá và ăn cơm cùng gia đình người Dao, sáng hôm sau đi bộ trong bản lúc còn sương.
• Ghép trong chuyến ba ngày: một ngày cho thung lũng Mường Hoa, một buổi cho núi Hàm Rồng và bản Cát Cát sát trung tâm, buổi còn lại cho Tả Phìn. Nếu trời quang, thêm Fansipan vào buổi sáng.

Thông tin thực tế

• Địa chỉ: xã Tả Phìn, tỉnh Lào Cai (sau sắp xếp năm 2025, xã Tả Phìn và xã Trung Chải cũ hợp thành xã Tả Phìn); cách trung tâm Sa Pa khoảng 15 km về phía bắc
• Giờ tham quan: bản làng và tu viện cổ là không gian mở; giờ vào động Tả Phìn chưa được kiểm chứng, nên hỏi tại chỗ
• Vé / phí: chưa có bảng phí chính thức được kiểm chứng cho động và khu bản; tắm lá thuốc tính theo bồn, nên hỏi giá trước
• Nhóm trải nghiệm: văn hóa người Dao Đỏ, tắm lá thuốc, thổ cẩm, hang động, di tích