Bốn giờ sáng, một nhóm trekker tập trung ở bìa thôn Tà Năng, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng. Đèn pin quét lên rừng thông, hơi sương còn dày, nhiệt độ khoảng 15 độ. Trong balô là nước, lương khô, áo mưa, đèn pin dự phòng, túi y tế. Hành trang không nhiều, nhưng cung đường phía trước dài và không thẳng. Sau ba ngày, nếu mọi việc đúng kế hoạch, nhóm sẽ ra ở thôn Phan Dũng, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận.

Tà Năng - Phan Dũng là một trong những cung trekking dài nhất Việt Nam mà người đi bộ có thể tiếp cận tương đối dễ từ Sài Gòn và Đà Lạt. Cũng vì "tương đối dễ tiếp cận" mà cung đường này hay bị đánh giá thấp về mức độ nguy hiểm. Hiểu lệch là phần khó hơn cả vận động viên: nhiều người đến đây nghĩ về một chuyến cuối tuần dễ chịu với đồng cỏ và rừng thông, rồi va vào một cung 3 ngày 2 đêm với địa hình thay đổi liên tục.

Tà Năng - Phan Dũng thực ra là gì

Cung đi từ Tà Năng (xã thuộc huyện Đức Trọng, Lâm Đồng) sang Phan Dũng (xã thuộc huyện Tuy Phong, Bình Thuận). Chiều dài thường ghi quanh 55km nhưng có thể dao động 35-60km tùy điểm đầu, điểm cuối và lựa chọn đường mòn. Độ cao dao động từ khoảng 1.100m ở phía Lâm Đồng xuống còn vài trăm mét phía Bình Thuận. Trên đường đi, người trekking gặp ba kiểu địa hình chính: đồng cỏ trên đỉnh, rừng thông và rừng hỗn giao trên sườn, suối/khe ở phần xuống thấp.

Cung được biết rộng từ khoảng giữa thập niên 2010, khi cộng đồng trekking trẻ Hà Nội và TP.HCM phát hiện ra dải đồng cỏ trên đỉnh - phần đẹp nhất và là phần được dùng nhiều nhất trên mạng xã hội. Lượng người đi tăng nhanh, kéo theo các tour mở, các trang dịch vụ và sau đó là một vài vụ việc nghiêm trọng.

Điểm quan trọng cần đặt ngay từ đầu: Tà Năng - Phan Dũng không phải tuyến đi bộ dễ. Nó dài, có những đoạn không có nước trong nhiều giờ, không có sóng điện thoại tin cậy, và đường mòn có thể nhầm ở nhiều khúc rẽ.

Vì sao cung này hút khách trẻ

Một phần lý do dễ thấy. Cảnh đồng cỏ dài rộng giống các cao nguyên Mông Cổ/Iceland trong ảnh chụp, gặp ánh nắng buổi chiều cho ra ảnh đẹp. Đoạn rừng thông gợi không khí Đà Lạt cũ. Đoạn cuối xuống Phan Dũng đi qua suối, có thể cắm trại bên khe nước. Đây là kiểu hành trình rất khác với những điểm du lịch "đi bằng xe lên check-in" phổ biến ở Việt Nam.

Một phần khác là chi phí. So với leo Fansipan có cáp treo hay đăng ký Pu Si Lung phải xin phép biên phòng phức tạp, Tà Năng - Phan Dũng vẫn rẻ và linh hoạt. Người trẻ Sài Gòn có thể đi cuối tuần nối lễ. Nhóm Hà Nội hay ghép với một chuyến Đà Lạt. Các đoàn tự tổ chức không khó, nhất là khi có guide địa phương.

Vấn đề nằm ở chỗ "linh hoạt" và "rẻ" hay được hiểu nhầm thành "đơn giản". Một cung 3 ngày 2 đêm trong rừng không bao giờ là đơn giản, kể cả khi đoạn nào đó nhìn như đồng cỏ thanh bình.

Mùa, an toàn và những vụ việc đã xảy ra

Mùa đi tốt nhất là mùa khô Tây Nguyên - khoảng tháng 11 đến tháng 4. Mưa rừng từ tháng 5 đến tháng 10 làm đường mòn trơn, suối đột ngột dâng, dấu mòn dễ mất. Tháng 12 đến tháng 2, đêm trên đồng cỏ có thể xuống dưới 10 độ, đôi khi gần 5 độ; thiếu đồ ngủ ấm là sai lầm rất phổ biến của đoàn lần đầu.

Đã có những vụ tử nạn được báo chí ghi nhận trên cung Tà Năng - Phan Dũng, chủ yếu do lạc đường, kiệt sức, hoặc rơi xuống khe khi cố tìm đường tắt. Đây không phải chi tiết để doạ - đây là dữ liệu để xếp ưu tiên chuẩn bị. Một cung dài có dải sóng điện thoại không ổn, có đoạn không nước, có giao lộ đường mòn không biển báo. Trong điều kiện đó, chỉ cần một quyết định sai - đi tiếp khi đáng quay lại, tách nhóm, không có đèn pin dự phòng - là đủ để biến hành trình thành rủi ro nghiêm trọng.

Khuyến nghị thực tế cho đoàn tự tổ chức:

• Có ít nhất một guide địa phương biết cung. Đây không phải chỗ học đi bộ.
• Đăng ký lịch trình với kiểm lâm và chính quyền xã Phan Dũng (Bình Thuận) theo quy định hiện hành; quy định có thể thay đổi - kiểm tra trước.
• Không tách nhóm trong rừng. Nếu phải tách, mỗi nhóm con cần đủ nước, đèn pin, và một người biết bản đồ offline.
• Mang theo bản đồ offline (Maps.me/Komoot/Gaia) cộng la bàn, không phụ thuộc duy nhất vào Google Maps.
• Hai bộ pin dự phòng tối thiểu, một còi sinh tồn, một dao nhỏ, một túi y tế cơ bản.
• Đủ nước cho đoạn không có suối - thường là phần đầu trên đồng cỏ.

Đặt cung này cạnh các cung trekking khác ở Việt Nam

Nếu coi trekking Việt Nam là một dải phổ, Tà Năng - Phan Dũng nằm ở phía đường dài, kỹ thuật trung bình. Để so sánh:

• Bidoup - Núi Bà (Lâm Đồng): đi 1-2 ngày, rừng nguyên sinh, gần Đà Lạt, có hệ thống đăng ký vườn quốc gia rõ ràng. Cảnh ít "chụp đẹp" hơn nhưng dễ kiểm soát an toàn hơn.
• Núi Bà Đen (Tây Ninh): cung leo trong một ngày, có cáp treo song song, độ cao hơn 900m, hợp người mới.
• Fansipan (Lào Cai): đỉnh cao nhất Đông Dương, có thể đi cáp treo lên đỉnh hoặc trekking 1-3 ngày. Tuyến trekking đầy đủ cần guide bản và thể lực tốt.
• Pu Si Lung, Pu Ta Leng, Tà Xùa (Tây Bắc): cao hơn, kỹ thuật cao hơn, cần kinh nghiệm và xin phép biên phòng ở một số đoạn.
• Bạch Mộc Lương Tử/Ky Quan San (Lào Cai - Lai Châu): cung 2-3 ngày, săn mây, phổ biến với người mới có thể lực ổn.

Trong dải đó, Tà Năng - Phan Dũng có ưu điểm là cảnh đa dạng, dễ tiếp cận từ phía Nam, không cần xin phép biên phòng. Nhược điểm là dài, có thể nóng và khô ở phần xuống Bình Thuận, và đường mòn không phải lúc nào cũng rõ.

Khuyến nghị có thể chia theo trải nghiệm. Người chưa từng trek đa ngày nên bắt đầu với cung 1-2 ngày như Bidoup, Tà Xùa hoặc Ky Quan San có guide. Người đã đi vài cung, có sức bền tốt, biết đọc bản đồ, mới nên tiếp Tà Năng - Phan Dũng và nên đi cùng nhóm có người dày kinh nghiệm.

Cung này nên được kể bằng giọng nào

Một phần lý do an toàn vẫn còn là chủ đề mở trên cung này là cách kể chuyện. Hình ảnh đồng cỏ vàng và rừng thông xanh chia sẻ trên mạng xã hội tự nhiên hấp dẫn hơn lời cảnh báo. Bài đăng "3 ngày 2 đêm cực dễ thở" thường được click nhiều hơn bài đăng "check list 30 món cần mang theo". Hệ quả là người mới hay tiếp xúc với phần dễ trước, gặp phần khó sau.

Một bài viết nghiêm túc nên bắt đầu bằng việc đặt Tà Năng - Phan Dũng đúng vị trí: cung trekking nghiêm túc, có rủi ro thực, cần chuẩn bị thực. Khi đặt đúng, người đi vẫn được tận hưởng cảnh, nhưng vào hành trình với tâm thế khác - và đó là tâm thế giúp cung đường này tiếp tục mở mà không có thêm cái tên cần được nhắc lại trong các bài báo địa phương.

Với ai vẫn quyết định đi sau khi đọc đến đây, có thể nói gọn: chuẩn bị bằng tháng, đi bằng ngày, ghi nhớ bằng năm. Cung này không cần thêm slogan, chỉ cần đúng tỉ lệ giữa hứng thú và tôn trọng rừng.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Lâm Đồng - Bình Thuận muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.