Sáu giờ sáng, sảnh check-in nội địa Tân Sơn Nhất chia ba mảng rõ rệt. Một mảng vàng - đỏ của Vietnam Airlines với hàng người vest hoặc áo công sở, vali đồng phục, thẻ ưu tiên dán sẵn. Một mảng đỏ - vàng của Vietjet với khách trẻ và backpacker mặc áo phông, vali nhỏ, vé in từ điện thoại. Một mảng nhỏ hơn của Bamboo Airways - lặng hơn, ít quầy hơn, chủ yếu là khách đi tuyến lẻ.

Ba hãng, ba bức tranh khách, ba định vị. Đó là cấu trúc thị trường hàng không Việt Nam hiện tại. Phía sau ba sảnh check-in là ba bài toán kinh doanh khác nhau, ba mạng đường bay quốc tế khác nhau, và ba cách khác nhau để khách quốc tế đến Việt Nam có thể lựa chọn.

Vietnam Airlines: chuẩn full-service và mạng đường dài

Vietnam Airlines là hãng hàng không quốc gia, đóng vai trò flag carrier. Khai thác đội bay thân rộng cho các tuyến đường dài châu Âu, Bắc Mỹ, Đông Bắc Á, và đội bay thân hẹp cho các tuyến nội địa, ASEAN. Là thành viên của SkyTeam, hãng kết nối code-share với Air France, KLM, Delta, Korean Air, Garuda - mạng lưới rộng giúp khách từ Bắc Mỹ và châu Âu đến Việt Nam qua một đối tác trong liên minh.

Định vị của Vietnam Airlines rõ: chuẩn full-service, hành lý ký gửi, bữa ăn nóng trên các chặng dài, ghế thương gia chuẩn quốc tế, lounge tại các sân bay lớn. Nhóm khách chính: doanh nhân chạy tuyến, khách tour cao cấp, khách đường dài Bắc Mỹ - châu Âu, khách MICE.

Điểm mạnh là tin cậy. Đường bay dài Tokyo, Osaka, Seoul, Đài Bắc, Hong Kong, Bangkok, Singapore, Sydney, Melbourne, Frankfurt, Paris, London, Heathrow nối Việt Nam với hầu hết các trung tâm kinh tế lớn. Mảng vận hành thẳng tới Bắc Mỹ vẫn còn ít chặng so với nhu cầu - đó là điểm sẽ thay đổi nếu mở thêm cửa ngõ Long Thành.

Điểm cần lưu ý: giá vé Vietnam Airlines không cạnh tranh được với LCC trong cùng phân khúc nội địa. Khách Việt nhạy giá thường chỉ chọn VNA cho các tuyến giờ vàng hoặc tuyến quốc tế. Pacific Airlines, công ty con của VNA, được tái cơ cấu nhiều lần và đã thu hẹp đáng kể mạng bay riêng.

Vietjet: LCC dày tuyến, sân chơi của khách Đông Bắc Á

Vietjet định vị là hãng hàng không giá rẻ, đội bay thân hẹp dùng cho cả nội địa lẫn quốc tế tầm trung. Mạng bay nội địa của Vietjet thuộc nhóm rộng nhất tại Việt Nam, phủ kín các thành phố chính từ Hà Nội đến Côn Đảo. Mạng quốc tế tập trung vào Đông Bắc Á, ASEAN và Ấn Độ.

Định vị giá rẻ giúp Vietjet chiếm thị phần lớn của khách Việt nội địa và khách Đông Bắc Á - đặc biệt Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật. Khách quốc tế đến Việt Nam qua Vietjet thường thuộc nhóm: khách trẻ Hàn Quốc đi nghỉ ngắn ngày Đà Nẵng - Nha Trang - Phú Quốc, khách Đài Loan/Hong Kong đi cuối tuần, backpacker phương Tây đã bay đến Bangkok hoặc Kuala Lumpur rồi nối vào Việt Nam.

Hãng cũng đã mở các chặng đường dài đến Ấn Độ (Mumbai, Delhi, Ahmedabad), một số tuyến đến Úc thử nghiệm. Đường bay sang Bắc Mỹ qua Los Angeles từng được công bố cho giai đoạn dài hơi. Đặc điểm của Vietjet là sẵn sàng thử các thị trường ngách trước khi đối thủ chính thức tham gia.

Điểm cần biết với khách quốc tế lần đầu đến Việt Nam: Vietjet là LCC theo chuẩn ngành, nghĩa là hành lý ký gửi, chọn ghế, đồ ăn đều tính phí. Tổng chi phí cuối cùng có thể không thấp hơn nhiều so với một hãng full-service nếu gói đi gói lại. Khách cần đọc kỹ điều khoản hành lý trước khi đặt, đặc biệt khi mang theo đồ cồng kềnh hoặc thiết bị thể thao.

Bamboo Airways: hybrid và bài toán tái cơ cấu

Bamboo Airways ra mắt cuối thập niên 2010 với định vị hybrid - dịch vụ gần full-service nhưng giá cạnh tranh, mạng bay tập trung vào các điểm đến gắn với hệ thống nghỉ dưỡng của tập đoàn FLC, chủ sở hữu ban đầu. Trong vài năm đầu, hãng phát triển nhanh, mở thêm các chặng dài và đầu tư đội bay thân rộng.

Giai đoạn sau đó, Bamboo gặp khó khăn tài chính nghiêm trọng, kéo theo nhiều biến động: thu hẹp đội bay, đổi chủ sở hữu, tái cơ cấu nợ và cắt giảm mạng đường bay. Tại thời điểm hiện tại, hãng đang ở giai đoạn vận hành thu gọn, chủ yếu phục vụ một số tuyến nội địa và một số tuyến quốc tế chọn lọc.

Vai trò của Bamboo trên thị trường Việt Nam vì thế đang được vẽ lại. Khả năng hãng quay lại quy mô trước khó khăn tùy thuộc rất nhiều vào cấu trúc tài chính mới, niềm tin từ thị trường và việc xây lại slot ở các sân bay lớn. Khách quốc tế hiện gặp Bamboo nhiều ở các tuyến nội địa khi đã đến Việt Nam, hơn là chặng quốc tế đường dài.

Bài học từ Bamboo: thị trường hàng không Việt Nam là sân chơi khắc nghiệt, không dễ duy trì cả full-service lẫn LCC cùng lúc. Hai phân khúc đầu cuối có logic riêng, hybrid khó tối ưu chi phí và khó kéo được tệp khách cao cấp như flag carrier.

Mạng quốc tế đang mở rộng nhanh

Nhìn chung, đường bay quốc tế của hàng không Việt Nam đã mở rộng nhanh hậu COVID. Các tuyến chính phục hồi tốt: Hàn Quốc (Seoul, Busan), Nhật (Tokyo, Osaka, Nagoya), Đài Loan (Đài Bắc, Cao Hùng, Đài Trung), Thái Lan (Bangkok), Singapore, Malaysia, Hong Kong, Indonesia (Jakarta, Bali). Mạng Trung Quốc đại lục phục hồi chậm hơn nhưng đang nối lại dần.

Điểm phát triển đáng chú ý là tuyến Ấn Độ - Việt Nam. Cả Vietnam Airlines lẫn Vietjet đã mở nhiều chặng từ Mumbai, Delhi, Ahmedabad, Bangalore... Mở rộng này gắn với việc Việt Nam nâng visa cho khách Ấn và sự quan tâm của tầng lớp trung lưu Ấn Độ tới các điểm biển Đông Nam Á.

Thị trường Bắc Mỹ và châu Âu vẫn còn dư địa lớn. Đường bay thẳng đến Mỹ của Vietnam Airlines (San Francisco, Los Angeles) đã hoạt động nhưng số chặng còn hạn chế. Khi sân bay Long Thành đi vào vận hành, khả năng cao là sẽ có thêm các đường bay đường dài mới, đặc biệt từ các đối tác liên minh.

Khách quốc tế đến Việt Nam ngoài cao điểm hiện đã có nhiều lựa chọn hơn 5-7 năm trước. Cấu trúc đường bay đa hãng - đa cửa ngõ giúp giảm áp lực thời điểm và giá vé tăng đột biến.

Cần một LCC thứ tư hay không?

Câu hỏi đôi khi được đặt ra: thị trường Việt Nam có cần thêm một hãng hàng không giá rẻ thứ tư? Vietravel Airlines đã thử với quy mô rất nhỏ, chủ yếu vận hành chuyến gắn tour. Một số dự án hãng bay mới cũng được nhắc trong giai đoạn trước nhưng chưa thành hình.

Lập luận ủng hộ: thị trường Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, mạng nội địa còn nhiều khoảng trống, khách Đông Bắc Á tăng đều, sân bay Long Thành sắp mở thêm slot. Thêm một hãng LCC nữa có thể tạo cạnh tranh, kéo giá xuống cho khách Việt nội địa, mở thêm tuyến ngách.

Lập luận phản biện: ngành hàng không có rào cản chi phí cố định rất lớn, vận hành đội bay đòi hỏi vốn dày, slot ở các sân bay lớn đã rất kín. Bamboo là ví dụ rõ về việc gia nhập muộn rất rủi ro. Vietjet đã chiếm phần lớn phân khúc LCC nội địa và Đông Bắc Á. Thêm một hãng cùng định vị có khả năng tạo cuộc chiến giá hơn là tạo giá trị mới.

Kịch bản khả dĩ hơn: thị trường Việt Nam có thể không cần thêm một hãng mới, nhưng cần các hãng hiện tại tối ưu hóa định vị. Vietnam Airlines tiếp tục đẩy mạnh đường dài liên minh. Vietjet mở thêm thị trường ngách Ấn Độ, Trung Đông. Bamboo, nếu trụ được, có thể tìm lại phân khúc niche thay vì cạnh tranh trực diện. Một thị trường ba hãng vận hành ổn định có thể hữu ích hơn một thị trường bốn hãng cùng đốt vốn.

Khách quốc tế đến Việt Nam có ba cánh cửa hàng không cùng đứng cạnh nhau: chuẩn quốc tế, giá rẻ và hybrid. Mỗi cánh cửa hợp một kiểu khách. Hệ thống vận hành tốt nhất khi mỗi hãng làm đúng phần của mình thay vì cố làm tất cả.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.