Bốn giờ chiều, ca nô rời bến Năm Căn đi về phía rừng đước. Sông Cửa Lớn rộng, nước đục phù sa, hai bên là dải đước thẳng tắp - cao vài mét, rễ chống lan ra mặt nước. Không có núi, không có đồi, không có một điểm cao nào để định vị. Phía trước, ở cuối dải đất, là Mũi Cà Mau - điểm cực Nam của đất liền Việt Nam. Khách Việt đi đến đây phần lớn không vì cảnh; họ đi vì một tọa độ.

Có một cách hiểu Việt Nam qua cặp địa lý đối xứng: cực Bắc Lũng Cú (Hà Giang) và cực Nam Mũi Cà Mau. Lũng Cú là cao nguyên đá, cờ Tổ quốc trên cột đá, núi trùng điệp. Mũi Cà Mau là vùng đất bồi nằm dưới mực nước biển không xa, sông nước, đước, ba khía. Cùng một concept 'đến cực', hai trải nghiệm khác hẳn nhau.

Mũi Cà Mau và Vườn Quốc gia ở cuối đất liền

Mũi Cà Mau nằm trong địa phận huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau. Đây là điểm cực Nam của đất liền Việt Nam — cần phân biệt với cực Nam của toàn bộ lãnh thổ (gồm các đảo phía nam như Trường Sa). Khu vực này được khoanh thành Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, đồng thời là vùng lõi của Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Mũi Cà Mau (UNESCO công nhận năm 2009) và khu Ramsar (năm 2013, cần xác minh năm chính xác).

Điểm tham quan chính là Công viên Văn hoá Du lịch Mũi Cà Mau với mốc tọa độ cực Nam, biểu tượng con tàu hướng ra biển, cột mốc GPS và đường vào rừng đước. Khách thường chụp ảnh tại mốc rồi tiếp tục đi bộ qua cầu cây vào sâu rừng, ngắm bãi bồi và đước nguyên sinh.

Điểm khó của trải nghiệm Mũi Cà Mau là cảnh đẹp không đập vào mắt như Lũng Cú hay Mũi Điện. Không có view ngắt núi - biển - sông trong một khung. Cảnh ở đây là cảnh rừng ngập mặn - sông - bãi bồi, đọc bằng thời gian dài hơn, bằng tiếng chim, bằng nhịp con nước. Khách chỉ ghé một giờ thường về với cảm giác trống, khách ở lại lâu hơn mới bắt nhịp.

Đường tiếp cận: Năm Căn, Đất Mũi và sông

Từ thành phố Cà Mau xuống Mũi Cà Mau hiện đã có đường ô tô — tuyến đường Hồ Chí Minh kéo dài đến tận Đất Mũi từ những năm gần đây. Quãng đường khoảng 110-120km, đi xe khoảng 2.5-3 giờ. Trước khi có đường này, khách phải đi ca nô từ Năm Căn vào Đất Mũi, hành trình khoảng 1.5-2 giờ.

Nay nhiều tour và khách tự đi vẫn chọn ca nô vì trải nghiệm sông nước rõ hơn. Có thể đi ô tô vào Năm Căn, gửi xe, lên ca nô đi vào Đất Mũi, rồi quay về Năm Căn bằng ca nô hoặc thẳng từ Đất Mũi về Cà Mau bằng ô tô. Lịch trình hai chiều kết hợp giúp cảm nhận đầy đủ cả đường bộ lẫn đường sông.

Đất Mũi (xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển) là điểm cuối cùng có người sinh sống ổn định. Có vài nhà hàng, vài nhà trọ, một số homestay. Quy mô dịch vụ ở đây nhỏ, hợp với khách đi ngắn ngày và không cần tiện nghi cao cấp.

Rừng U Minh Hạ - mật ong, tràm và lửa rừng

Rừng U Minh Hạ thuộc tỉnh Cà Mau (rừng U Minh Thượng nằm bên Kiên Giang — khác địa bàn). Đây là rừng tràm trên nền đất than bùn, một hệ sinh thái rất riêng của miền Tây. Vào mùa khô, nguy cơ cháy rừng cao; chính quyền địa phương quản lý mức cảnh báo theo mùa, và một số khu vực có thể đóng cửa hạn chế khách.

Vườn Quốc gia U Minh Hạ là khu bảo tồn chính. Khách tham quan thường đi theo tuyến canô nhỏ trong các kênh rạch, ngắm tràm hoa vàng, nghe tiếng chim, xem cách người dân lấy mật ong rừng theo phương pháp truyền thống (gác kèo ong). Mật ong U Minh là sản phẩm tiêu biểu — cần phân biệt mật U Minh nguyên chất với mật pha bán đại trà ngoài chợ du lịch.

Khu vực này còn có dịch vụ tour ngắm chim, ngắm rùa và một số động vật bản địa khác. Tour đêm dùng đèn pin yếu để quan sát động vật về đêm là loại trải nghiệm hiếm gặp ở các điểm du lịch chính khác của Việt Nam.

Sông Đầm Dơi, đầm tôm và bài học sinh kế ven biển

Đầm Dơi là một huyện của Cà Mau, nằm trên tuyến đường từ thành phố Cà Mau xuống vùng cửa biển. Tên 'đầm' đến từ địa hình thấp, nhiều đầm phá và sông rạch chằng chịt. Đây là khu vực nuôi tôm tập trung nhất của tỉnh — kinh tế chính của Cà Mau những thập niên gần đây phụ thuộc nhiều vào tôm xuất khẩu và mặt hàng thuỷ sản.

Khách đi sông Đầm Dơi có thể quan sát đời sống ven sông: nhà sàn, ao tôm, cầu khỉ, ghe nhỏ chở hàng, chợ ven sông. Nhịp này rất khác cảnh chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) hay sông Tiền - sông Hậu phía trên — cảnh ở Đầm Dơi nguyên hơn, ít du lịch hoá, người sống bằng nghề nuôi tôm và đánh bắt.

Bài học sinh kế ở đây không thuần du lịch. Mở rộng ao tôm thường đi kèm phá rừng đước; bảo tồn rừng đôi khi xung đột với nhu cầu nuôi trồng. Khách quan tâm đến môi trường có thể đọc thêm các báo cáo về mô hình tôm - rừng (silvofishery) trước khi đi để nhìn đúng các vuông tôm họ đi qua.

Cua biển, ba khía và lớp ẩm thực Cà Mau

Ẩm thực Cà Mau gắn chặt với hệ sinh thái rừng ngập mặn và biển. Cua biển Cà Mau — đặc biệt cua gạch và cua thịt — là sản phẩm có tiếng. Mùa cua đẹp nhất từ tháng 10 đến tháng 2 âm lịch (cần kiểm với người dân địa phương). Cua hấp bia, cua rang me, cua nướng phô mai (mới hơn, chiều khách trẻ) là cách phổ biến.

Ba khía — loài cua nhỏ sống vùng rừng đước — được làm thành mắm ba khía, đặc sản đặc trưng vùng Cà Mau - Bạc Liêu. Mắm ba khía ăn với cơm nóng, có vị mặn đậm, hơi cay nếu ngâm cùng ớt, là một trong những món lưu giữ ký ức ẩm thực miền Tây rõ nhất. Một số nhà hàng tại thành phố Cà Mau và Đất Mũi có món này; khách Việt từ Sài Gòn xuống thường tìm ăn để mang về.

Ngoài ra còn cá thòi lòi nướng (loài cá sống ở bãi bùn rừng ngập mặn), tôm tích, vọp, sò huyết và đủ kiểu hải sản cửa biển. Một bữa ăn Cà Mau hợp lý không quá đắt, đặc biệt khi ăn tại quán địa phương ngoài khu công viên du lịch.

Cặp địa lý cực Nam - cực Bắc và cách đi cung dài

Nhiều khách Việt chọn đi Mũi Cà Mau và Lũng Cú như cặp 'đến cực' - không nhất thiết trong cùng một chuyến nhưng trong cùng một quan niệm: chạm đủ hai đầu đất nước. Lũng Cú gắn với cao nguyên đá, lạnh, cờ Tổ quốc trên cột đá; Mũi Cà Mau gắn với nước, đước, sông, tôm. Hai cực không cố tạo cảm xúc giống nhau — và đó là điểm thú vị.

Một chuyến Cà Mau hợp lý cho khách nội địa: bay vào sân bay Cà Mau hoặc đi xe từ Cần Thơ (khoảng 3-4 giờ), 2 ngày ở thành phố Cà Mau + Đầm Dơi + U Minh Hạ, 1 đêm tại Đất Mũi để có thời gian ngắm hoàng hôn và bình minh, sau đó về. Tổng cung 3-4 ngày là đủ.

Khách quốc tế hiện chưa đông ở Cà Mau, chủ yếu vì khoảng cách và vì cảnh đặc trưng cần nền tảng đọc văn hoá miền Tây để thấm. Khi tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau hoàn thiện và sân bay nâng cấp, dòng khách có thể tăng. Câu hỏi là Cà Mau giữ được lớp nguyên bản đến mức nào — vì nguyên bản chính là lý do người ta đi đến cuối đất liền.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Cà Mau muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.