Năm giờ sáng, cảng Phan Thiết bắt đầu rục rịch. Hành khách ngồi rải rác trên các hàng ghế bằng inox, hành lý chất bên cạnh: ba lô, vali, thùng xốp, mấy gói quà. Tàu cao tốc đi Phú Quý chuẩn bị xuất phát. Phần lớn khách là người Việt, một số ít khách quốc tế đi cùng nhóm bạn Việt. Hai tiếng rưỡi sau, đảo Phú Quý hiện ra giữa biển - không gây ấn tượng bằng kích thước, gây ấn tượng bằng việc trông giống một làng chài bị thả ra giữa đại dương hơn là một điểm đến.

Trên bến Phú Quý, không có taxi dán logo công ty lớn xếp hàng đón khách. Không có biển quảng cáo resort. Vài người chủ homestay đến đón khách quen, mấy chiếc xe máy thuê chờ sẵn. Đảo này, ở thời điểm hiện tại, chưa thuộc về du lịch theo nghĩa thương mại đầy đủ.

Phú Quý ở đâu trong bản đồ đảo Việt Nam

Phú Quý nằm cách Phan Thiết khoảng 56 hải lý về phía đông nam, tương đương hơn một trăm cây số. Tàu cao tốc đi mất khoảng hai tiếng rưỡi đến ba tiếng, tuỳ điều kiện biển và hãng tàu. Đảo thuộc huyện Phú Quý, tỉnh Bình Thuận, có ba xã, dân số khoảng hai mươi nghìn người. Sống chính bằng đánh bắt, dịch vụ hậu cần nghề cá, một ít nông nghiệp và mới đây là du lịch.

Về địa lý, Phú Quý là đảo núi lửa cổ. Có núi Cấm cao nhất với hải đăng, có núi Cao Cát ở phía đông bắc với khối đá vôi xếp thành tầng, có vài bãi tắm và một số hòn nhỏ bao quanh. Không có rừng quốc gia rộng, không có hệ sinh thái san hô tầm quốc tế như Côn Đảo, không có địa chất kỳ lạ như Lý Sơn. Phú Quý quyến rũ ở chỗ khác: nó vẫn là một đảo đánh cá thật, dịch vụ rất giản, không bị bê tông hoá viền biển.

Một điểm quan trọng về hạ tầng: đảo có điện lưới quốc gia qua cáp ngầm từ giữa thập niên 2010, kết hợp với phong điện. Trước đó, đảo sống bằng điện diesel theo khung giờ. Đây là một trong những lý do khiến du lịch Phú Quý chỉ bắt đầu thật sự sau giai đoạn đó.

Những gì có và những gì cố tình không có

Quanh đảo, có vài điểm khách thường ghé. Vịnh Triều Dương là một bãi tắm thoải, cát trắng, nước trong, sát khu trung tâm. Bãi Nhỏ - Gành Hang là tổ hợp bãi cát nhỏ và vách đá ven biển, có một vài quán nước tự phát. Dốc Phú Quý là khúc đường ven biển dốc nhẹ với khung biển rộng, một điểm chụp ảnh quen. Hải đăng trên núi Cấm là điểm cao nhìn toàn đảo. Hòn Tranh nằm ngoài khơi đảo lớn, đi tàu khoảng 15 - 20 phút, là bãi tắm hoang sơ. Phía bắc có núi Cao Cát với các tầng đá vôi đặc trưng, gần đó là chùa Linh Sơn.

Cái cố tình không có cũng đáng kể như cái có. Không có resort 5 sao. Không có chuỗi nhà hàng quốc tế. Không có khu phố Tây kiểu Hội An hoặc An Thượng. Không có khu vui chơi, công viên giải trí. Không có cáp treo. Đảo cũng có quy định kiểm soát phương tiện cá nhân: xe ô tô lớn từ đất liền nhìn chung không phổ biến trên đảo, khách di chuyển chủ yếu bằng xe máy hoặc xe điện đặt qua homestay.

Lưu trú trên đảo chủ yếu là homestay gia đình, một vài nhà nghỉ và hostel nhỏ. Đa số mang dáng nhà ống cải tạo, đôi khi có ban công nhìn biển. Phòng tốt cho gia đình có hai trẻ em vẫn có thể tìm được, nhưng kỳ vọng kiểu suite resort thì không. Đồ ăn xoay quanh hải sản: cua huỳnh đế nếu mùa, ốc các loại, mực một nắng, cá bò hòm, ghẹ, các món bình dân ở chợ Phú Quý.

Điều này không phải nhược điểm. Với đúng tệp khách - người muốn nghỉ chậm, không cần resort, không cần lịch trình giải trí dày - dịch vụ giản là phần hay nhất.

Câu hỏi Phú Quốc 10 năm trước

Khách đi nhiều đảo thường nhận ra một điều: Phú Quý hôm nay gợi nhớ Phú Quốc khoảng mười năm trước. Phú Quốc ở giai đoạn đó còn đường đất, còn nhiều homestay nhỏ ven biển Long Beach, còn quán hải sản gia đình. Sau một thập kỷ, đảo trở thành đặc khu hành chính - kinh tế, có sân bay quốc tế, có chuỗi resort lớn, có những khu đô thị du lịch quy mô. Lượng khách tăng theo cấp số nhân và đảo bước vào chu kỳ phát triển khác hẳn.

Phú Quý có đi theo con đường đó không. Câu trả lời chưa rõ. Một số yếu tố cho phép: đảo có tiềm năng cảng, có đường bay nội địa khu vực có thể xem xét nâng cấp tương lai, có quỹ đất ven biển. Một số yếu tố kìm: đảo cách bờ xa hơn Phú Quốc đáng kể, mùa biển động dài hơn, hạ tầng nước ngọt và xử lý rác giới hạn, dân cư đặc thù nghề cá khó chuyển đổi nhanh.

Quan trọng hơn, Bình Thuận đã có Mũi Né - Phan Thiết là điểm nghỉ biển chính, và đang có thêm tuyến cao tốc kéo khách Sài Gòn về phía đó. Phú Quý không bắt buộc phải biến thành Phú Quốc thứ hai để có chỗ đứng. Có một con đường khác: giữ đảo nhỏ, ít resort lớn, mở rộng cẩn thận homestay và boutique stay, tập trung khách Việt và một lớp khách quốc tế tìm slow tourism. Mô hình kiểu Gili Air ở Indonesia, hoặc các đảo nhỏ Hy Lạp ngoài hệ Mykonos - Santorini, đáng cho địa phương xem.

Chọn lựa này phụ thuộc rất lớn vào quy hoạch tỉnh và áp lực thị trường. Khi giá đất ven biển đảo nóng lên, áp lực bán đất, xây cao tầng, chuyển đổi mục đích thường thắng. Nhưng nếu địa phương biết là đang nắm trong tay một đảo còn nguyên bản hiếm hoi, lập luận giữ chậm có cơ sở.

Đi Phú Quý như thế nào

Cách đi tiêu chuẩn: bay đến Cam Ranh, Tân Sơn Nhất hoặc Liên Khương, di chuyển về Phan Thiết, ra cảng Phan Thiết đi tàu cao tốc ra Phú Quý. Có ba bốn hãng tàu vận hành tuyến này. Thời gian phụ thuộc điều kiện biển, mùa biển êm khoảng tháng 3 đến tháng 8, mùa biển động từ tháng 10 đến tháng 1 thường gây hoãn tàu hoặc lùi giờ.

Một lịch trình hợp lý kéo dài 3 ngày 2 đêm. Ngày một: tàu sáng, đến đảo trưa, nhận phòng, đi vịnh Triều Dương, ăn hải sản tối ở chợ Phú Quý. Ngày hai: thuê xe máy chạy quanh đảo, ghé Bãi Nhỏ - Gành Hang, núi Cao Cát, hải đăng núi Cấm, dốc Phú Quý, kết thúc bằng hoàng hôn ở một bãi phía tây. Ngày ba: tàu ra Hòn Tranh nửa ngày, về đảo chính nghỉ, đi chợ mua mực một nắng làm quà, tàu chiều về Phan Thiết.

Với khách đi cùng trẻ em, đảo phù hợp với trẻ trên 6 - 7 tuổi quen đi xa, không phù hợp với trẻ rất nhỏ cần dịch vụ y tế nâng cao. Hạ tầng y tế trên đảo có nhưng giới hạn. Với khách quốc tế, đảo phù hợp người đã ở Việt Nam một thời gian, biết một ít tiếng Việt hoặc đi cùng người Việt; lần đầu đến Việt Nam thường nên đi đảo có hạ tầng quốc tế hơn.

Phú Quý không bán mình bằng sang. Nó bán mình bằng việc vẫn là đảo của người Phú Quý. Câu hỏi đặt ra trong vài năm tới không phải là 'có nên đi không', mà là 'đảo này sẽ giữ được bao lâu trước khi đi theo con đường đã rất quen của các đảo Việt Nam khác'.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Bình Thuận và Phú Quý muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.