Sáu giờ sáng ở bãi biển trung tâm Quy Nhơn, vài người chạy bộ vòng quanh tượng đài Trần Hưng Đạo, sóng vào đều và cát còn ướt. Một quán cà phê góc đường Xuân Diệu mở sớm — cà phê đá, bánh mì chả, vài tờ báo địa phương trên bàn. Khách du lịch chưa kịp xuống đường, phần lớn còn ngủ trong các khách sạn mặt biển. Quy Nhơn buổi sáng vẫn rất giống một thị xã miền Trung mở mắt chậm, không vội bán mình cho ai.

Nhưng phía bắc thành phố, sân bay Phù Cát đã khác vài năm gần đây. Nhà ga thường xuyên đầy khách Hà Nội, Sài Gòn, lác đác cả một vài chuyến charter từ Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan dồn về theo mùa. Bãi đỗ taxi ngoài cửa sân bay dài thêm. Câu hỏi treo lơ lửng trên thành phố này: khi đường bay mở rộng, độ chậm vốn là tài sản lớn nhất của Quy Nhơn còn giữ được bao lâu, hay sẽ đi đúng vào quỹ đạo của Nha Trang một thập niên trước.

Từ điểm đến trung chuyển sang điểm đến trực tiếp

Trong rất nhiều năm, khách quốc tế đến Quy Nhơn phải đi vòng. Hà Nội hoặc TP.HCM bay vào Đà Nẵng hoặc Cam Ranh, rồi mới chạy đường bộ hay nối chuyến nội địa. Phù Cát từng chỉ có vài chuyến nội địa mỗi ngày. Khách quốc tế gần như không nghĩ tới Quy Nhơn như một điểm bay thẳng — họ nghe tên nó qua bạn bè đi du lịch nội địa của người Việt.

Mấy năm gần đây, bản đồ đó thay đổi. Hãng nội địa tăng tần suất Hà Nội – Phù Cát và TP.HCM – Phù Cát. Một vài hãng mở thêm đường bay tới các thị trường thứ cấp như Hải Phòng, Vinh, Cần Thơ. Các chuyến charter quốc tế xuất hiện theo mùa — Hàn Quốc, Thái Lan, một số đoàn từ Đài Loan và Trung Đông. Phù Cát từ "sân bay phụ trợ" dần trở thành một cửa du lịch có thể đi thẳng.

Thay đổi đó không chỉ ở số lượng chuyến. Nó thay đổi cả tâm lý khách. Khi có thể bay thẳng tới một nơi, khách bắt đầu coi nơi đó là điểm đến chính chứ không phải điểm phụ. Họ ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, kỳ vọng nhiều hơn. Quy Nhơn đang ở giữa giai đoạn này.

Bãi biển nội đô — phần Quy Nhơn dễ thương nhất

Khác Nha Trang và Đà Nẵng, bãi biển trung tâm Quy Nhơn nằm sát ngay trục đường chính Xuân Diệu, đi bộ vài phút từ khách sạn ra mép sóng. Bãi không quá dài, không cát trắng tinh kiểu Phú Quốc, nhưng đủ rộng, sạch, và quan trọng nhất là chưa bị tổ hợp resort khổng lồ chia cắt. Buổi chiều, cư dân địa phương ra biển nhiều hơn khách du lịch. Trẻ con đá bóng trên cát, người lớn đi bộ vòng cung, vài cụ ngồi nói chuyện ở ghế đá.

Điều này quan trọng vì nó tạo ra cảm giác một bãi biển còn thuộc về người ở đây, không thuộc về một thương hiệu nào. Khách du lịch đi qua không thấy mình đang xâm lấn không gian sống — họ chỉ là một phần của bãi biển buổi chiều. Cảm giác đó là thứ Nha Trang đã mất một phần và Đà Nẵng cũng chỉ còn ở vài đoạn bãi xa trung tâm.

Vấn đề là cảm giác này dễ vỡ. Chỉ cần một, hai dự án cao tầng dọc Xuân Diệu thay đổi tỷ lệ, biển nội đô sẽ trở thành sân sau của khách sạn thay vì sân chung của thành phố. Quy Nhơn hiện vẫn ở phía bên kia đường ranh đó, nhưng đường ranh không dày.

Eo Gió và Kỳ Co — phần đang chịu áp lực rõ nhất

Đi về phía bắc thành phố, qua cầu Thị Nại dài bắc qua đầm, là tới khu Nhơn Lý. Đây là cụm điểm đến nổi nhất của Quy Nhơn trên mạng xã hội mấy năm qua: Eo Gió với những vách đá uốn lượn ra biển, Kỳ Co với bãi cát hình lưỡi liềm và nước trong, Hòn Khô lấm tấm san hô khi triều thấp.

Khung cảnh thật sự đẹp. Vấn đề là tour ngày đông quá nhanh. Ca nô cao tốc chở khách chen ra Kỳ Co từ sáng sớm tới chiều, các điểm dừng ăn trưa thường chật, và bãi cát đôi khi không còn chỗ đặt khăn vào giữa trưa. Eo Gió thì có cầu kính, có lối đi viền vách — đầu tư hạ tầng thuận tiện hơn, nhưng cũng đông hơn.

Một phần khách du lịch nội địa hài lòng với kiểu trải nghiệm này — đi một ngày, chụp đủ ảnh, về ăn hải sản, sáng hôm sau đổi điểm. Nhưng khách quốc tế lần đầu đến Quy Nhơn nghe quảng cáo "thành phố biển chưa thương mại hóa" rồi gặp một ngày Kỳ Co đông như Hạ Long mùa cao điểm — họ sẽ thấy lệch kỳ vọng. Đây là điểm Quy Nhơn cần xử lý sớm nếu muốn giữ vị thế "chậm" của mình.

Hải sản đêm, tré và bánh ít lá gai — lớp ẩm thực còn nguyên

Điều khác biệt rõ nhất khi so Quy Nhơn với các thành phố biển khác miền Trung là ẩm thực địa phương vẫn chưa bị tổ chức lại theo cấu trúc du lịch. Hải sản đêm dọc đường Xuân Diệu và một số quán ở khu chợ đầm vẫn phục vụ chủ yếu cho dân địa phương và khách Việt, không có menu tiếng Anh bóng, không có chiếu nhạc nền lounge. Bàn nhựa, bia thường, ghẹ Quy Nhơn hấp, mực một nắng nướng, cá thu một nắng chiên giòn — chuẩn miền Trung không cần dịch.

Đặc sản đường dài như tré (thịt heo tai heo trộn riềng, lá ổi, gói trong rơm) và bánh ít lá gai (bánh nếp nhân đậu xanh trong lá gai) vẫn được bán theo cách rất Bình Định — đóng gói tay, mua dọc đường về sân bay hoặc ở chợ Lớn. Các thương hiệu lớn chưa quá quan tâm tới phân khúc quà du lịch sạch ở Quy Nhơn, một phần vì khối lượng khách chưa đủ lớn để mở chuỗi.

Mặt khác, đó cũng là lợi thế nếu Quy Nhơn biết khai thác. Một thành phố biển có ẩm thực địa phương còn nguyên là một thứ rất khó tái tạo. Khi du khách đi qua Đà Nẵng – Hội An rồi tới Quy Nhơn, họ thấy mức chênh lệch ngay trong bữa tối đầu tiên.

Dịch vụ chưa phân lớp — vừa là điểm yếu vừa là điểm mạnh

Khác Đà Nẵng đã có rõ phân tầng dịch vụ — từ hostel ở An Thượng tới resort 5 sao ở Sơn Trà, từ quán bún 30k tới fine dining có sommelier — Quy Nhơn chưa thật sự phân lớp. Khách sạn 4-5 sao mặt biển có một số, nhưng không đông. Phần lớn lưu trú vẫn ở khoảng 3 sao hoặc khách sạn mặt phố. Nhà hàng cao cấp đếm trên đầu ngón tay. Quán cà phê specialty mới xuất hiện vài năm gần đây, chủ yếu trong nội đô.

Với khách nội địa cuối tuần, mức này đủ. Với khách quốc tế kỳ vọng dịch vụ kiểu Phuket hay Bali, mức này hụt. Phần lớn khách quốc tế đến Quy Nhơn hiện nay đi theo dạng explorer — họ chấp nhận hạ kỳ vọng dịch vụ để đổi lấy không gian chưa thương mại hóa. Nhưng tỷ lệ explorer trong tổng khách quốc tế không lớn. Khi đường bay mở rộng, khách đại chúng hơn sẽ đến, và họ không mặc cả về dịch vụ.

Đây là khoảng trống mà thị trường sẽ lấp dần. Vấn đề là tốc độ và quy mô. Nếu Quy Nhơn lấp khoảng trống theo cách kiểm soát — vài resort vừa, vài nhà hàng tốt, vài quán bar đêm có gu — thành phố giữ được nhịp riêng. Nếu lấp theo cách đại trà — chuỗi khách sạn 800 phòng, phố ăn uống nhân tạo dọc biển — Quy Nhơn sẽ giống Nha Trang giữa thập niên trước.

So sánh ngầm với chu kỳ Nha Trang và Đà Nẵng

Nha Trang đi qua chu kỳ tăng trưởng cấp tốc khi mở rộng sân bay Cam Ranh và đón sóng khách Trung Quốc, Nga. Lượng khách tăng nhanh, dịch vụ kịp đáp ứng phần lưu trú nhưng không kịp giữ chất lượng không gian công cộng. Đường Trần Phú có vài đoạn không còn nhịp riêng. Khi sóng khách giảm vì các yếu tố bên ngoài, thành phố hụt nhịp và phải tái định vị.

Đà Nẵng đi nhịp khác — đầu tư hạ tầng đô thị sớm, giữ bãi biển công cộng dài, phân vùng resort ra phía Non Nước và Sơn Trà thay vì dồn vào trục trung tâm. Tăng trưởng vẫn nhanh nhưng có khung. Đến nay Đà Nẵng có vấn đề riêng — căn hộ du lịch quá nhiều, đêm chưa liền mạch — nhưng bộ khung đô thị vẫn ổn.

Quy Nhơn đang ở điểm có thể chọn nhịp. Quy hoạch hiện đẩy phần lớn dự án nghỉ dưỡng quy mô lớn ra Nhơn Lý – Nhơn Hội, để trục Xuân Diệu trung tâm giữ chức năng đô thị địa phương. Đây là quyết định đúng nếu giữ được. Nhưng quy hoạch là một chuyện, áp lực thị trường khi đường bay tăng tải là chuyện khác.

Quy Nhơn cần một câu chuyện thay vì một sản phẩm

Điều Quy Nhơn còn thiếu không phải khách sạn hay nhà hàng — thị trường sẽ tự lo. Cái thiếu là một câu chuyện đủ rõ để định vị thành phố trên bản đồ điểm đến quốc tế.

Đà Nẵng đã có câu chuyện "thành phố đáng sống". Hội An có câu chuyện "phố cổ và đèn lồng". Nha Trang có "biển và đảo". Phú Quốc có "đảo nghỉ dưỡng". Quy Nhơn vẫn đang giữa "bãi biển còn nguyên" và "thành phố di sản Champa và Tây Sơn" — chưa chọn dứt khoát.

Nếu chọn câu chuyện "chậm" — một thành phố biển miền Trung không vội thương mại hóa, có ẩm thực địa phương nguyên, có vài bãi biển hoang sơ, có lớp văn hóa Champa và Tây Sơn ở sâu — Quy Nhơn có thể giữ vị trí riêng trong 5-10 năm tới. Đường bay mới sẽ đem khách hợp với câu chuyện đó: khách tìm trải nghiệm thật, khách cao cấp muốn yên tĩnh, khách quốc tế đã đi qua các điểm đông.

Nếu không chọn, sóng tăng trưởng sẽ tự định nghĩa thành phố — và thường thì sóng định nghĩa theo cách trung bình nhất.

Một thành phố biển còn cửa để chọn

Quy Nhơn không phải Nha Trang thứ hai, ít nhất là chưa. Bãi biển nội đô vẫn còn nhịp địa phương, hải sản đêm còn nguyên, các bản đồ tour ngày đã đông nhưng chưa làm hỏng hình ảnh tổng thể, và quy hoạch còn đang đẩy được dự án lớn ra khỏi trục trung tâm.

Điều quyết định 5 năm tới không phải bao nhiêu chuyến bay thêm vào Phù Cát, mà thành phố chọn phục vụ kiểu khách nào và bao nhiêu là đủ. Đây là quyết định đô thị, không phải quyết định du lịch đơn thuần.

Quy Nhơn buổi sáng vẫn còn cái nhịp một thị xã miền Trung mở mắt chậm. Câu hỏi là sau 10 năm, người chạy bộ trên bãi lúc 6 giờ sáng còn nhận ra thành phố mình hay không.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Quy Nhơn và Bình Định muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.