Bảy giờ sáng thứ Bảy, bến Bạch Đằng nhìn ra sông Sài Gòn còn mát. Một chiếc cao tốc hai thân màu xanh trắng cập bến, mở cửa đón khách. Hành lý gọn, mọi người đi vé như đi xe khách - không soi chiếu phức tạp, không xếp hàng dài. Hai tiếng sau, chính nhóm khách ấy bước lên bến Vũng Tàu, có cảm giác vừa đi qua một đoạn đường biển ngắn chứ không phải kẹt cao tốc 3 tiếng.

Đây là một trải nghiệm giao thông không quen với khách du lịch quốc tế ở Việt Nam, và cũng không quen với chính nhiều cư dân TP.HCM. Trong khi cả thành phố quay quanh ô tô, xe máy, taxi công nghệ và metro mới, một tuyến đường thủy đã âm thầm trở thành lựa chọn dễ chịu nhất để rời nội đô vào cuối tuần.

Tuyến Bạch Đằng - Vũng Tàu: hai giờ trên sông và biển

Tuyến tàu cao tốc TP.HCM - Vũng Tàu hiện do một vài hãng vận hành, trong đó GreenLines DP là tên được nhắc đến nhiều nhất, bên cạnh Phú Quốc Express. Tàu xuất phát từ bến Bạch Đằng hoặc khu vực cảng Sài Gòn, đi dọc sông Sài Gòn, qua khu cảng Cát Lái và Hiệp Phước, ra cửa biển Cần Giờ rồi cập Vũng Tàu - thường ở khu Tân Cảng hoặc Cầu Đá tùy hãng.

Thời gian hành trình thường được công bố khoảng 2 giờ - so với 2,5-3 giờ đi ô tô qua cao tốc Long Thành - Dầu Giây vào cuối tuần. Khác biệt không nằm ở thời gian thuần túy mà ở cảm giác. Không có ô tô tải vượt mặt, không có cảnh tài xế xe khách bóp còi, không có khúc đường Long Thành đông nghẹt giờ về Sài Gòn. Tàu rời bến rồi mạnh dần ra giữa sông; cảnh vật trôi qua hai bên không phải nhà phố mà là kho hàng, cần cẩu, tàu container - một Sài Gòn ít người để ý.

Khi tàu ra tới khu vực cửa biển, sóng gió tăng và buồng khách hơi rung; phần lớn hành khách Việt Nam quen với điều này, khách quốc tế lần đầu thường thấy giống phà ở Đông Nam Á. Lúc cập bến Vũng Tàu, thành phố biển đã bày sẵn từ phía xa - bãi Trước, Tượng Chúa Kitô Vua trên Núi Nhỏ, hàng dừa.

Cần Giờ: huyện đảo dễ đến hơn người ta nghĩ

Cần Giờ là huyện ven biển duy nhất của TP.HCM, cách trung tâm hơn 50 km và lâu nay được tiếp cận chủ yếu bằng đường bộ qua phà Bình Khánh hoặc đường Rừng Sác. Tuyến đường thủy nối thẳng TP.HCM với Cần Giờ - cụ thể là khu vực thị trấn Cần Thạnh - là một mảnh ghép quan trọng đang được khai thác trong vài năm gần đây.

Tàu đi qua nhánh sông Soài Rạp, lướt sát rừng ngập mặn - khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận. Khách thường tới Cần Giờ trong ngày: ăn hải sản, tắm biển nhẹ ở khu 30 Tháng 4, dừng ở Cần Giờ Sky Resort hoặc các điểm lưu trú quanh thị trấn. Một số tour gộp tàu cao tốc đi và xe đường bộ về để khách trải nghiệm cả hai cách di chuyển.

Đây cũng là cung đường cho thấy rõ nhất TP.HCM là một thành phố sông biển chứ không chỉ đô thị nội đô. Trên sông Soài Rạp, hai bên là rừng ngập mặn xanh dài tới chân trời - hình ảnh khó tin nếu chỉ một tiếng trước còn đang ở quận 1.

Phú Mỹ Hưng - Vũng Tàu và các tuyến cano nhỏ

Ngoài tuyến cao tốc lớn, vài hãng cano cao tốc nhỏ hơn từng khai thác lộ trình từ khu Phú Mỹ Hưng (quận 7) hoặc khu vực Sài Gòn ra Vũng Tàu, đôi khi kết hợp dịch vụ private charter. Số lượng tuyến và hãng thay đổi theo năm - một số hãng dừng khai thác do thay đổi quy định, hãng mới gia nhập theo mô hình tour. Trước khi đặt vé, khách nên kiểm tra trực tiếp với hãng về điểm đón và lịch chạy.

Lợi thế của các tuyến cano nhỏ là điểm đón đa dạng, có thể gần khu nghỉ dưỡng ven sông hoặc khu dân cư cao cấp. Hạn chế là phụ thuộc thời tiết và số lượng khách - không phải ngày nào cũng có chuyến chạy đủ tải.

Vì sao Việt Nam có nhiều sông nhưng ít giao thông sông

Một câu hỏi thường được đặt ra: tại sao Bangkok có cả mạng lưới canal boat trong thành phố, Venice phát triển giao thông đường thủy thành cốt lõi du lịch, còn TP.HCM với sông Sài Gòn, sông Nhà Bè, sông Lòng Tàu chỉ có vài tuyến cao tốc cuối tuần?

Vài cách trả lời thường thấy:

• Sông Sài Gòn lớn, sâu, chủ yếu phục vụ tàu hàng và container quốc tế - không thiết kế cho boat nhỏ trong nội đô.
• Hệ thống kênh nội đô (Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tàu Hủ - Bến Nghé) sau cải tạo đẹp đủ để đi bộ và đạp xe, nhưng quy mô không hỗ trợ giao thông công cộng đường thủy thường xuyên.
• Văn hóa di chuyển TP.HCM bị mặc định là xe máy/ô tô; người dân không quen chọn tàu vì lịch chạy thưa và bến chưa kết nối thuận tiện với metro/buýt.
• Quy định an toàn đường thủy nghiêm, chi phí vận hành tàu cao tốc lớn, biên lợi nhuận mỏng - khó cạnh tranh với ô tô riêng và xe khách.

Những yếu tố này không có nghĩa là tương lai đường thủy đã đóng. Buýt sông Sài Gòn từng được kỳ vọng nhưng chưa đạt tần suất ổn định; Cần Giờ - TP.HCM có tiềm năng trở thành tuyến thường xuyên nếu khu nghỉ dưỡng phía đông phát triển; tuyến Vũng Tàu đã chứng minh thị trường cuối tuần có thật.

Tàu thủy như một sản phẩm du lịch riêng

Với khách Việt Nam, đi tàu cao tốc đến Vũng Tàu hay Cần Giờ là một cách tách khỏi cao tốc cuối tuần đông nghẹt. Với khách quốc tế, đây là một lát cắt khác của TP.HCM: thay vì chỉ thấy phố đi bộ Nguyễn Huệ, bùng binh Bến Thành, khu Bùi Viện, thì thấy được cảng container, rừng ngập mặn, cửa biển - hệ sinh thái rộng hơn nhiều của một thành phố sông.

Gợi ý lịch trình một ngày:

• Sáng đi tàu Bạch Đằng - Vũng Tàu, ăn trưa hải sản ở Bãi Sau, chiều đi bộ tượng Chúa, tối về xe khách qua cao tốc.
• Hoặc sáng đi tàu Bạch Đằng - Cần Giờ, ăn trưa hải sản Cần Thạnh, chiều đi rừng Sác hoặc Cần Giờ Sky Resort, tối về xe.
• Trải nghiệm hai chiều: tàu một chiều, xe một chiều - khách nhìn TP.HCM từ cả hai góc.

Tương lai gần

Khi cao tốc Bến Lức - Long Thành hoàn thành, đường Vành đai 3 TP.HCM khép kín và sân bay Long Thành đi vào khai thác, hành lang TP.HCM - Vũng Tàu sẽ có thêm cao tốc, đường ven biển, có thể cả đường sắt. Trong bối cảnh đó, tàu cao tốc không biến mất - nó sẽ giữ vị trí của một sản phẩm khác: chậm hơn cao tốc, đắt hơn xe khách, nhưng dễ chịu hơn cả hai và có view không thay thế được.

Một thành phố sông như TP.HCM không nhất thiết phải biến mọi tuyến đường thủy thành giao thông công cộng. Nhưng giữ và mở rộng các tuyến hiện có - đặc biệt Vũng Tàu, Cần Giờ và có thể là Côn Đảo trong tương lai xa - sẽ làm hạ tầng du lịch Sài Gòn thực sự nhiều lớp hơn.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.