Sáu giờ sáng ở Pleiku, sương còn đọng trên mặt Biển Hồ và xe máy của những người đi rẫy bắt đầu lăn bánh trên đường vành đai. Không có biển, không có cao nguyên hoa kiểu Đà Lạt, không có phố cổ. Tây Nguyên giờ sáng sớm chỉ có gió, đất đỏ và rất nhiều cà phê.

Khách quốc tế đến Việt Nam thường dừng ở bốn điểm: Hà Nội, Hạ Long, Hội An, TP.HCM. Nếu vào sâu hơn, họ chọn Sa Pa, Ninh Bình, Phú Quốc hoặc Đà Lạt. Cao nguyên trung phần — vùng đất gồm Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng — phần lớn nằm ngoài bản đồ. Trong năm tỉnh ấy, chỉ Đà Lạt thuộc Lâm Đồng được khai thác mạnh. Bốn tỉnh còn lại đón lượng khách quốc tế khiêm tốn, dù giữ phần văn hoá bản địa rõ nhất của Tây Nguyên.

Cung Pleiku - Buôn Ma Thuột - Kon Tum trong bảy ngày là cách tiếp cận hợp lý cho lần đầu. Bỏ qua Đà Lạt vì đã quá quen, bỏ qua Đắk Nông vì hạ tầng du lịch còn mỏng, tập trung ba thành phố thủ phủ ba tỉnh — mỗi nơi hai ngày, cộng một ngày đệm cho di chuyển.

Pleiku và Biển Hồ - ngày 1 đến 2

Pleiku là thủ phủ Gia Lai, nằm trên cao nguyên Plei Ku - Kon Tum ở độ cao khoảng 800 mét. Sân bay Pleiku (Pleiku Airport, mã PXU) có đường bay nội địa nối TP.HCM, Hà Nội, Vinh, Đà Nẵng - tần suất không dày như Buôn Ma Thuột nhưng đủ cho lịch trình tuần.

Biển Hồ - tên gọi dân gian của hồ T'Nưng - là điểm thị giác mạnh nhất của Pleiku. Hồ nằm trên miệng một núi lửa đã tắt, mặt nước rộng, xanh sâu, sương buổi sáng tạo cảm giác đại dương đặt giữa cao nguyên. Cách trung tâm chỉ vài kilomet, đi xe máy thuê hoặc taxi đều tiện. Buổi sáng trước 8h là khung đẹp nhất.

Chùa Minh Thành nằm trong nội đô là một mảng kiến trúc Phật giáo Bắc tông pha Nhật, mới xây nhưng có quy mô và chi tiết đáng đi. Đối với khách đã đi nhiều chùa cổ miền Bắc và miền Trung, Minh Thành cho cảm giác khác - cao, sáng, tỉ mỉ.

Ở Pleiku, hai bữa nên thử là phở khô Gia Lai - phở hai tô đặc trưng vùng — và bún mắm cua, một món ít quán ngoài Tây Nguyên nấu được đúng. Tối có thể đi cà phê. Pleiku chưa có chuỗi specialty coffee dày như Sài Gòn nhưng giá rẻ và quán địa phương không gian thoải mái.

Buôn Ma Thuột và buôn Đôn - ngày 3 đến 4

Từ Pleiku xuống Buôn Ma Thuột qua quốc lộ 14 mất khoảng bốn giờ ô tô. Tuyến xe khách giường nằm chạy thường xuyên trong ngày. Có sân bay nhưng đường bộ tiện hơn cho cung trong vùng vì khoảng cách không quá xa.

Buôn Ma Thuột là thủ phủ Đắk Lắk và là thủ phủ cà phê Việt Nam. Khoảng một phần ba sản lượng cà phê cả nước trồng ở Đắk Lắk, chủ yếu Robusta. Bảo tàng Cà phê Thế giới do Trung Nguyên Legend xây ở rìa thành phố là điểm tham quan có chủ đích — kiến trúc gợi nhà dài Ê-đê, trưng bày dụng cụ và lịch sử cà phê toàn cầu. Đối với khách quan tâm chuỗi giá trị cà phê, đây là điểm khởi đầu hợp lý trước khi đi farm tour ở Cư M'gar hoặc Krông Pắk. Cách đọc cà phê Buôn Ma Thuột chi tiết hơn nằm ở bài riêng trong cùng chuyên trang.

Hai điểm nên cộng vào lịch Đắk Lắk: hồ Lắk và buôn Đôn. Hồ Lắk cách Buôn Ma Thuột khoảng 50 kilomet về phía nam, mặt nước rộng, có làng Jun của người M'Nông ven hồ, nhà dài còn nguyên cấu trúc. Buôn Đôn nằm phía tây bắc thành phố, nổi tiếng với truyền thống thuần dưỡng voi rừng. Du lịch voi ở đây đang chuyển dần sang mô hình ethical — quan sát, đi bộ cùng voi, không cưỡi — theo xu hướng quốc tế. Trước khi đặt chỗ, kiểm tra mô hình hoạt động cụ thể của đơn vị vận hành là bước nên làm.

Ẩm thực Đắk Lắk có gà nướng cơm lam, canh cà đắng, lá mì xào - ba món hay xuất hiện trong bữa nhà người Ê-đê. Một bữa rượu cần ở buôn làng, nếu có điều kiện đặt qua đơn vị địa phương đàng hoàng, là trải nghiệm khó lặp lại ở vùng khác.

Kon Tum và nhà rông - ngày 5 đến 6

Từ Buôn Ma Thuột ngược ra Pleiku rồi sang Kon Tum, hoặc đi thẳng theo cung khác - tuỳ tuyến xe khách. Khoảng cách Pleiku - Kon Tum chỉ khoảng 50 kilomet, đi trong một giờ.

Kon Tum là tỉnh cực bắc Tây Nguyên, giáp Lào và Campuchia, dân số nhỏ, đô thị nhỏ - đi loanh quanh trong một ngày hết các điểm chính trong thành phố. Cầu treo Kon Klor bắc qua sông Đắk Bla là cây cầu treo dây văng lớn nhất Tây Nguyên, ban đầu phục vụ giao thông giữa thành phố và làng Kon K'tu phía bên kia sông. Đứng trên cầu nhìn về sông và làng cho cảm giác Tây Nguyên gần đúng nhất với hình dung trong sách giáo khoa cũ.

Làng Kon K'tu là một trong những làng Ba Na còn giữ nhà rông và kiến trúc làng truyền thống. Đi bộ vào trong làng, gặp người dân, chụp ảnh nhà rông là khung trải nghiệm gọn cho nửa ngày. Nhà thờ gỗ Kon Tum trong nội đô là một di tích kiến trúc Pháp - bản địa hiếm gặp: tường gỗ, mái ngói, quy mô vừa, đứng lâu dưới mưa Tây Nguyên cả thế kỷ.

Ẩm thực Kon Tum gần với Gia Lai nhưng có gỏi lá - một mâm hơn bốn mươi loại lá rừng ăn kèm thịt, mắm cá - một món duy nhất Kon Tum làm ra trò. Đây là bữa nên đặt trước vì không phải quán nào cũng có đủ lá đúng mùa.

Cồng chiêng, ẩm thực bản địa và một bữa rượu cần

Văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại từ 2005. Không gian cồng chiêng trải qua năm tỉnh, gắn với lễ hội mùa của các dân tộc bản địa - Ê-đê, Ba Na, Gia Rai, M'Nông, Xê Đăng. Lễ hội cồng chiêng được tổ chức luân phiên giữa các tỉnh, không cố định ngày, nên du khách muốn xem cần kiểm lịch năm cụ thể.

Ngoài lễ hội, một số buôn làng và bảo tàng địa phương tổ chức biểu diễn cồng chiêng cho khách - mô hình này có ưu và nhược. Ưu là dễ tiếp cận; nhược là dễ rơi vào trình diễn cho khách xem. Cách hợp lý hơn là đi qua đơn vị du lịch cộng đồng ở buôn Akô Đhông (Buôn Ma Thuột) hoặc làng Plei Ốp (Pleiku), nơi cồng chiêng còn được dùng trong sinh hoạt, không chỉ trên sân khấu.

Một bữa cơm bản địa gồm cơm lam, gà nướng, canh cà đắng hoặc lá mì, kết bằng vài lượt rượu cần là cách kết một ngày Tây Nguyên đúng nhất. Rượu cần uống thật, chứ không phải đạo cụ; mỗi nhà men nấu khác nhau và uống quá tay vẫn say như rượu thường.

Đi lại, mùa và cách đọc thành phố Tây Nguyên

Có hai sân bay tiện cho cung này: Pleiku và Buôn Ma Thuột. Sân bay Liên Khương (Đà Lạt) cũng có thể là điểm vào hoặc ra nếu khách muốn nối Đà Lạt vào lịch dài hơn. Đường bộ giữa các tỉnh dùng quốc lộ 14 và một số đoạn đường Hồ Chí Minh - chất lượng ổn, nhưng mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 có thể trơn và sạt lở từng đoạn.

Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 3 là cửa sổ đẹp nhất: nắng, gió nhẹ, hoa cà phê nở trắng các rẫy vào khoảng tháng 2 - 3. Mùa hoa cà phê là khung ảnh đáng đi nếu lịch trùng. Tháng 11 đầu mùa khô, trời còn dịu, cũng là khung tốt.

Lưu trú ở Tây Nguyên chia thành ba lớp: khách sạn nội đô 3 sao trở xuống, một vài resort/eco-lodge nhỏ ven hồ Lắk hoặc ngoại ô Pleiku, và homestay buôn làng. Khách quốc tế muốn ngủ trong nhà dài có thể đặt qua các chương trình du lịch cộng đồng ở Đắk Lắk; tiêu chuẩn không tương đương khách sạn nhưng đổi lại là một đêm thật trong không gian Tây Nguyên.

Với khách đã đi nhiều miền núi phía Bắc — cung Hà Giang chẳng hạn — Tây Nguyên không cho cảm giác đèo dốc hùng vĩ. Cao nguyên ở đây là cao nguyên thật: mặt đất phẳng rộng, gió thoáng, làng nằm thưa, đất đỏ bazan dưới chân mỗi khi rời nhựa đường. Đó là một kiểu Việt Nam khác — chưa được kể nhiều, và có lẽ vẫn nên kể chậm.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Tây Nguyên muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.