Nếu Tràng An và Tam Cốc là hai cái tên ai đi Ninh Bình cũng nghe, thì Vân Long là nơi người ta tìm đến khi muốn một chuyến thuyền chậm và vắng hơn. Không có dòng thuyền nối đuôi nhau, không có loa gọi khách, chỉ có mặt nước phẳng lặng, những khối núi đá vôi đứng sừng sững và tiếng mái chèo đều đều.

Vân Long là khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ, nằm trên địa bàn xã Gia Vân, tỉnh Ninh Bình. Vùng đầm hình thành sau khi con đê dài hơn 30 km được đắp bên tả ngạn sông Đáy từ những năm 1960, biến cánh đồng trũng thành một vùng nước rộng, còn các ngọn núi thì thành những đảo đá giữa đầm. Năm 1999, nơi này trở thành khu bảo tồn thiên nhiên và được đưa vào danh sách khu Ramsar của thế giới.

Bài này giúp bạn biết nên đi vào lúc nào, trên thuyền sẽ thấy gì, cần chuẩn bị ra sao và ghép Vân Long vào lịch trình Ninh Bình thế nào cho hợp lý.

Vì sao Vân Long đáng có trong lịch trình

Lý do đầu tiên là cảnh. Người địa phương gọi Vân Long là "vịnh không sóng" vì mặt đầm gần như phẳng như gương, hắt lại bóng núi rõ từng đường nét. Nước ở đây không xanh màu biển mà trong, nhìn xuống thấy cả lớp rong dưới đáy. Các ngọn núi quanh đầm có những cái tên dân gian gắn với hình dáng như núi Mèo Cào, núi Mâm Xôi, núi Hòm Sách, núi Mồ Côi, núi Cô Tiên.

Lý do thứ hai là sự sống hoang dã. Vân Long là nơi có quần thể voọc mông trắng (còn gọi là voọc quần đùi trắng) lớn nhất Việt Nam, khoảng hơn 100 cá thể. Đây là loài linh trưởng đặc hữu, có tên trong sách đỏ thế giới. Ngoài voọc, khu bảo tồn ghi nhận khoảng 722 loài thực vật và khoảng 100 loài chim, trong đó có nhiều đàn cò kiếm ăn ở bãi sình và ruộng lúa ven đầm.

Lý do thứ ba là nhịp đi. So với các bến thuyền đông khách khác ở Ninh Bình, Vân Long thường thưa hơn, hợp với người thích ngồi yên trên thuyền, chụp ảnh phong cảnh hoặc đơn giản là nghỉ ngơi sau một ngày leo núi ở Hang Múa hay Bái Đính.

Đi mùa nào và giờ nào đẹp

Mỗi mùa ở Vân Long có một vẻ riêng, nên không có tháng nào là "sai" hoàn toàn. Dưới đây là gợi ý theo nhu cầu:

• Mùa xuân (khoảng tháng 2 đến tháng 4): trời mát, sương mỏng buổi sáng, núi đá hiện lên mờ ảo. Đây cũng là mùa lễ hội ở Ninh Bình nên cuối tuần có thể đông hơn.
• Mùa hè (tháng 5 đến tháng 8): cây cỏ xanh dày, nước đầy, nhưng trưa nắng gắt trên mặt nước. Nên đi thật sớm hoặc cuối chiều.
• Mùa thu và đầu đông (tháng 9 đến tháng 11): nắng dịu, trời trong, là khoảng thời gian dễ chịu cho đi thuyền và chụp ảnh.
• Mùa đông (tháng 12 đến tháng 1): lạnh, có hôm mưa phùn, nhưng là lúc chim nước di cư có thể dừng chân ở vùng đầm.

Về giờ trong ngày, sáng sớm là lúc đẹp nhất: mặt nước lặng nhất để soi bóng núi, ánh sáng mềm và dễ có cơ hội thấy voọc hoặc chim hơn. Cuối chiều cũng là lựa chọn tốt nếu bạn muốn ngắm hoàng hôn trên đầm. Buổi trưa mùa hè thì nên tránh vì thuyền không có mái che.

Trên thuyền sẽ xem gì

Chuyến thuyền nan là trải nghiệm chính ở Vân Long. Người chèo thường là dân địa phương, đưa khách men theo các lạch nước giữa núi và ghé qua một số hang.

• Mặt đầm và bóng núi: khung cảnh rộng, ít người, dễ chụp được những bức ảnh có đường chân trời là núi đá vôi soi bóng.
• Hang Cá: hang xuyên thủng qua núi, dài khoảng 250 m, cao khoảng 8 m. Thuyền đi xuyên qua lòng hang, bên trong tối và mát, ra tới cửa hang bên kia thì cảnh mở ra rất bất ngờ. Tên hang gắn với việc đây là nơi các loài cá đồng như cá trê, cá rô, cá chuối tụ về sinh sản.
• Hang Bóng, hang Rùa và các hang nhỏ khác: tùy tuyến thuyền và mực nước, người chèo có thể đưa bạn ghé thêm một vài hang. Khu Vân Long được cho là có rất nhiều hang động lớn nhỏ.
• Voọc mông trắng: voọc sống trên vách núi đá, khá nhát người. Nếu muốn thử vận may, hãy hỏi người chèo về những vách núi voọc hay xuất hiện và mang theo ống nhòm hoặc máy ảnh có ống kính dài. Đừng gọi lớn hay ném thức ăn.
• Chim nước: cò thường xuất hiện ở các bãi lau sậy và ruộng ven đầm, đặc biệt vào sáng sớm và chiều muộn.

Di chuyển tới Vân Long

Vân Long nằm ở phía bắc Ninh Bình, gần ranh giới với vùng Gia Viễn cũ, cách khu Tràng An và Tam Cốc không xa nên rất dễ ghép trong cùng một ngày. Từ Hà Nội, phần lớn khách đi theo cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ – Ninh Bình rồi rẽ về phía Gia Vân. Nếu bạn ở Tam Cốc hay Tràng An, có thể thuê xe máy, đi taxi hoặc xe điện của khách sạn để tới bến thuyền.

Một vài lưu ý khi tự đi:

• Đặt điểm đến trên bản đồ là "Bến thuyền Vân Long" hoặc "Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long" để tránh nhầm với các khu nghỉ dưỡng mang tên Vân Long gần đó.
• Đường làng quanh đầm khá đẹp để đạp xe, nhưng một số đoạn hẹp, nên đi chậm.
• Nếu đi xe máy, hỏi chỗ gửi xe ngay khi tới bến để tiện quay lại sau chuyến thuyền.

Kinh nghiệm thực tế

Chuẩn bị đồ trước khi xuống thuyền:

• Mũ rộng vành, kính râm và kem chống nắng, vì thuyền nan không có mái che.
• Áo khoác mỏng cho mùa đông hoặc buổi sáng sớm, trên mặt nước gió lạnh hơn trên bờ.
• Nước uống và một túi nhỏ đựng rác, để không bỏ lại gì trên đầm.
• Túi chống nước hoặc túi ni lông cho điện thoại và máy ảnh khi đi qua hang.

Vài điều nên nhớ:

• Ngồi cân bằng giữa thuyền, không đứng dậy để chụp ảnh.
• Hỏi rõ tuyến đi, thời lượng và các hang sẽ ghé trước khi xuống thuyền.
• Nhiều khách có thói quen gửi thêm tiền cảm ơn người chèo; đây là tùy tâm, không bắt buộc.
• Vân Long là khu bảo tồn: không bẻ cây, không bắt cá, không mang loa nghe nhạc to.

Gợi ý ghép lịch trình

Vân Long hợp với vai trò "khoảng lặng" trong một chuyến Ninh Bình hai đến ba ngày.

Một ngày từ Hà Nội: khởi hành sớm, đi thuyền Vân Long buổi sáng khi đầm còn vắng, trưa ăn đặc sản dê núi hoặc cơm cháy ở khu Tràng An – Tam Cốc, chiều leo Hang Múa ngắm toàn cảnh ruộng và sông Ngô Đồng rồi về.

Hai ngày: ngày đầu đi thuyền Tràng An và chiều ghé chùa Bái Đính; ngày thứ hai sáng sớm đi Vân Long, trưa ăn ở Tam Cốc, chiều đi chùa Bích Động hoặc đạp xe quanh làng.

Ba ngày: thêm một buổi đi Vườn quốc gia Cúc Phương để xem trung tâm cứu hộ linh trưởng, nơi bạn có thể tìm hiểu thêm về loài voọc mông trắng trước khi ra Vân Long tìm chúng ngoài tự nhiên.

Đọc thêm để lên tuyến: Tràng An, Hang Múa, Chùa Bái Đính, Chùa Bích Động và Vườn quốc gia Cúc Phương.

Thông tin thực tế

• Địa chỉ: Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, xã Gia Vân, tỉnh Ninh Bình (trước đây thuộc huyện Gia Viễn)
• Giờ mở cửa: bến thuyền hoạt động vào ban ngày, khung giờ thay đổi theo mùa; nên hỏi trước khi đi sớm hoặc muộn
• Vé / chi phí: gồm vé tham quan khu bảo tồn và tiền thuyền; mức giá niêm yết tại quầy vé ở bến, bạn nên kiểm tra lại khi đến vì giá có thể điều chỉnh
• Thời lượng gợi ý: khoảng nửa buổi cho chuyến thuyền và chụp ảnh
• Phù hợp: người thích phong cảnh, chụp ảnh, quan sát thiên nhiên, gia đình có người lớn tuổi