Đứng trên đường ven biển Nguyễn Đình Chiểu lúc bốn giờ chiều mùa khô, gió táp vào mặt mạnh tới mức nói chuyện phải hét. Phía xa, hơn ba mươi cánh diều kitesurf đang lao trên mặt nước theo hướng nam. Bên trong các khu nghỉ dưỡng dọc bờ, vài tòa nhà còn dấu thiết kế của thập niên 2000 đã xuống cấp; vài tòa khác mới được làm lại, cổng mở chậm cho xe chở khách đoàn. Mũi Né hôm nay là một địa danh đang được đọc lại - không còn là thủ phủ resort kiểu cũ, chưa hẳn là điểm kitesurf quốc tế, nhưng đã không còn giống chính mình của hai mươi năm trước.

Mũi Né là điểm hiếm trong bản đồ du lịch Việt Nam mà ta có thể vẽ được vòng đời: lên - đỉnh - chững - tái positioning. Mỗi giai đoạn để lại lớp dấu vật chất và lớp khách khác nhau. Hiểu chuỗi đó giúp đọc Mũi Né hiện tại đúng hơn: không phải điểm "đã hết thời", cũng không phải điểm "đang lên lại", mà là một thị trấn ven biển đang chia tay khúc dạng cũ và thử tìm hình mới.

Từ nhật thực 1995 đến thủ phủ resort

Mũi Né nổi tiếng nhờ một sự kiện bất ngờ: nhật thực toàn phần ngày 24/10/1995. Phan Thiết - Mũi Né là một trong vài điểm quan sát tốt nhất Việt Nam, hút giới khoa học và khách trong nước. Sau sự kiện, ngành du lịch Bình Thuận nhận ra dải bờ biển từ Phan Thiết tới Mũi Né - Hòn Rơm có quỹ đất ven biển lớn, sóng êm, ít bão so với miền Trung. Từ cuối thập niên 1990 và xuyên suốt 2000-2010, hàng loạt resort hạng sang dựng lên, đa phần do nhà đầu tư trong nước hoặc Đông Á phát triển.

Thị trường khách lúc đó chia làm hai khối lớn. Khách quốc tế chủ yếu là Nga, Đông Âu, Hàn Quốc, Đức - sang Việt Nam mùa đông âm châu Âu để tránh rét, thường ở 7-14 đêm. Khách nội địa chủ yếu là gia đình TP.HCM cuối tuần, đi xe khoảng bốn-năm tiếng. Mũi Né có thời được nhiều tạp chí quốc tế gọi là một trong những thủ phủ resort của Đông Nam Á, đặc biệt cho phân khúc khách Nga.

Lớp resort thời này có vài đặc điểm: bungalow thấp, tường vàng đỏ, mái ngói, vườn xanh, dịch vụ kiểu "trọn gói nhiệt đới". Một số tên đại diện được nhắc nhiều ở thời điểm đó - các thương hiệu trong nước và một số resort liên doanh - đến nay vẫn còn, nhưng chuỗi thị trường đã khác.

Cú trượt sau 2014-2015

Giai đoạn 2014-2015 đánh dấu khúc trượt rõ rệt cho Mũi Né. Đồng rúp Nga rớt giá, lệnh trừng phạt sau sự kiện Crimea cắt khả năng chi tiêu của tầng lớp khách Nga ra nước ngoài, và nhiều đường bay charter Nga - Việt Nam giảm tần suất. Khách Nga - vốn là cột chính - mỏng đi rõ rệt. Cùng giai đoạn, Đà Nẵng và Nha Trang đầu tư mạnh hạ tầng hàng không và quảng bá quốc tế, kéo phần khách Hàn và Trung sang.

Mũi Né không đổ vỡ, nhưng dừng tăng trưởng. Nhiều resort xây thời 2003-2008 không kịp cập nhật phòng, nội thất, dịch vụ; một số xuống cấp thấy được bằng mắt. Đến đại dịch 2020-2022, thị trường thêm một lần co lại. Hàng loạt khách sạn nhỏ và homestay rút khỏi thị trường, trong khi vài resort mới và làn sóng khách nội địa từ Sài Gòn giúp giữ nhịp ở mức cơ bản.

Câu chuyện Mũi Né giai đoạn này không phải duy nhất ở Việt Nam - Pattaya cũng từng có vòng tương tự với khách Nga, Bali có vòng với khách Úc. Nhưng Mũi Né khác ở chỗ phụ thuộc một thị trường nhất định trong thời gian dài, và khi thị trường đó co lại, vùng tự nó phải tìm câu trả lời mới.

Lớp khách mới - kitesurf đang chiếm bờ

Trả lời mới đáng chú ý nhất là kitesurf. Mũi Né có ưu thế gió rất hiếm: gió mùa đông bắc thổi liên tục mạnh từ tháng 11 đến tháng 3, kết hợp địa hình bờ ngắn và sóng có lực, tạo ra điều kiện kitesurf đẳng cấp khu vực. Cộng đồng kitesurf quốc tế xếp Mũi Né vào nhóm điểm gió hàng đầu châu Á, ngang Boracay (Philippines) hoặc Hua Hin (Thái Lan) - dù xếp hạng cụ thể tùy nguồn.

Lớp khách này khác hẳn lớp resort cũ. Họ trẻ hơn, châu Âu hoặc Bắc Mỹ là chính, có một bộ phận Israel và Nga vẫn duy trì. Họ ở lại lâu - 1-3 tháng vào mùa gió - và chi tiêu phân tán: lớp học kitesurf, thuê đồ, ăn uống, lưu trú homestay hoặc apartment thay vì resort gói. Một số dạy kitesurf định cư dài hạn ở Mũi Né. Họ là dòng khách "slow tourism" giữ Mũi Né sống ở những tháng mà các resort lớn từng phụ thuộc tour charter.

Lớp này kéo theo lớp dịch vụ phụ - beach club, beach bar, quán cà phê specialty kiểu Bali, các trung tâm yoga. Mũi Né đang dần có khuôn mặt "điểm beach lifestyle" thay vì "điểm resort gia đình giá tầm trung".

Đồi cát, làng chài, hải sản - lớp căn bản chưa đổi

Dù tái positioning thế nào, Mũi Né vẫn giữ lớp căn bản: đồi cát, làng chài, hải sản. Đồi cát đỏ Mũi Né và đồi cát trắng Bàu Trắng là điểm tham quan tự nhiên đặc trưng - hai địa hình ít gặp ở Việt Nam, cảnh quan gần với sa mạc. Tour quad bike, sandboarding ở đây đã thành sản phẩm chính cho khách đi ngày từ TP.HCM hoặc khách đoàn.

Làng chài Mũi Né vẫn là làng chài thật - thuyền thúng ra khơi sáng sớm, chợ cá bán hải sản tươi ngay trên bãi, các quán hải sản dọc đường Huỳnh Thúc Kháng và khu vực gần cảng. Hải sản Phan Thiết - mực một nắng, cá thu, cua, ghẹ, ốc - là một trong những hệ ẩm thực biển đáng nhớ nhất Việt Nam. Khách quốc tế thường bỏ qua phần này vì ngại; nhưng đây là điểm Mũi Né vẫn giữ được chiều sâu sau khi gói "resort all-inclusive" mất đi.

Suối Tiên - đoạn suối nhỏ chảy giữa cát đỏ và đá vôi - là điểm tự nhiên dễ thương nhưng đã quá tải khách check-in. Người tới đầu giờ sáng có trải nghiệm hợp lý hơn nhiều tour đoàn buổi trưa.

Vành đai resort hiện tại

Vành đai resort Mũi Né hiện chia làm ba dải. Dải Hàm Tiến - Mũi Né cũ - tập trung resort thế hệ 2000-2010, một số đã refurb, một số chờ. Dải Tiến Thành ở phía nam Phan Thiết - khu phát triển sau, có một số dự án mới gắn với cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết khai trương 2023 rút thời gian từ TP.HCM xuống còn 2-2,5 tiếng. Dải Hòn Rơm - Bàu Trắng phía bắc - hoang sơ hơn, một số dự án lớn pipeline nhưng chưa triển khai mạnh.

Một số tên resort được nhắc nhiều trong thị trường hiện tại - các thương hiệu quốc tế và một số khu nghỉ dưỡng địa phương cao cấp - đang định lại Mũi Né ở phân khúc trên. Vấn đề là phía dưới - homestay, hostel, apartment - tăng nhanh nhưng phân tán, chưa thành cụm phố rõ như An Bàng (Hội An) hoặc An Thượng (Đà Nẵng).

Mũi Né có thể trở thành gì

Mũi Né khó quay về dạng "thủ phủ resort gói" cũ, vì thị trường khách Nga - Đông Âu khó hồi phục về quy mô cũ trong ngắn hạn. Nhưng Mũi Né có cơ hội khác - thành "kitesurf capital" của khu vực, gắn với beach lifestyle cho khách trẻ phương Tây và khách Việt thành thị tìm chỗ chậm. Để làm được, vài việc cần đồng bộ: cứu hạ tầng đường ven biển, quy hoạch lại bờ để khách kitesurf và khách bơi không xung đột, nâng cấp homestay - hostel khu trung tâm để có cụm phố sống động, giữ nguyên làng chài và hải sản như giá trị địa phương.

Với khách hiện tại, Mũi Né vẫn là chuyến cuối tuần đáng đi từ TP.HCM, có cao tốc, có nắng dài, có biển dễ tắm, có hải sản tốt. Người đi tìm "resort vàng" có thể thất vọng vì lớp resort cũ không còn mới; người đi tìm "điểm beach đang đổi mới" sẽ thấy Mũi Né đúng nhịp - chưa hoàn thiện, nhưng đang đi đúng hướng.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.