Sáu giờ rưỡi sáng, cảng Rạch Giá ướt sương. Vài chiếc tàu cao tốc nối đuôi xếp khách - phần lớn là người Kiên Giang, một ít Sài Gòn, vài nhóm trẻ Hà Nội. Hai đến ba giờ sau, tàu cập đảo Củ Tron - đảo lớn nhất của quần đảo Nam Du. Cảng nhỏ, nhà thấp, mái tôn nhuốm muối, vài chiếc xe ôm đứng đợi. Chưa có gì gợi đến brochure du lịch.

Nam Du nằm trong huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang - một huyện đảo ít người nhắc đến so với Phú Quốc cùng tỉnh. Quần đảo gồm hơn 20 đảo lớn nhỏ; tài liệu phổ biến nhất ghi 21 đảo. Diện tích đảo lớn Củ Tron khoảng vài cây số vuông, các đảo còn lại nhỏ hơn - có đảo chỉ vài chục hộ dân, có đảo gần như không người ở. Đây là một trong số ít quần đảo miền Tây vẫn còn dáng dấp làng chài cũ.

Củ Tron - đảo chính và là cửa vào

Củ Tron, còn gọi là Hòn Lớn, thuộc xã An Sơn, là trung tâm sinh hoạt của Nam Du. Bến tàu, chợ, trường học, trạm y tế, vài nhà nghỉ và homestay đều nằm trên đảo này. Đường vòng quanh đảo ngắn, xe máy thuê dễ. Đảo có núi thấp ở giữa, một bến chính phía tây và vài bãi nhỏ rải rác phía đông và phía nam.

Điểm dễ nhận ra ngay khi xuống tàu là quy mô. Không có resort cao tầng, không có chuỗi café quốc tế, không có cụm bar phục vụ khách Tây. Dịch vụ chủ yếu là homestay nhà dân, vài nhà nghỉ cấp một-hai sao, quán cơm bình dân, vài chiếc thuyền chở khách đi câu mực ban đêm. Người trẻ trên đảo đa số đi học và làm việc ở đất liền, người ở lại làm cá, làm dừa, làm dịch vụ du lịch nhỏ.

Ngủ trên Củ Tron là cách hợp lý nhất với khách đi 2-3 ngày. Sáng sớm và chiều tối có thể đi bộ ra bến cá, xem tàu cập, chọn hải sản tươi. Khoảng cách giữa các điểm trên đảo ngắn - 10-15 phút xe máy là gần đủ vòng phía dân cư.

Hòn Mấu, hòn Ngang, bãi Cây Mến - vòng cụm đảo nhỏ trong ngày

Một phần lớn lý do người ta đến Nam Du không nằm ở Củ Tron mà ở các đảo phụ. Thuyền nhỏ từ bến Củ Tron chạy thành tuyến quen: hòn Mấu, hòn Ngang, hòn Dầu, kèm vài bãi nổi tiếng như bãi Cây Mến. Một chuyến vòng đảo trong ngày kéo dài 6-8 tiếng, dừng ăn trưa trên một đảo và tắm vài bãi.

Hòn Mấu thường được đặt là điểm bắt buộc - đảo nhỏ chỉ vài chục hộ dân, có hai bãi cát đối lưng nhau, nước trong vào mùa khô. Hòn Ngang là đảo dài và dẹt với cụm bè nuôi cá, nhìn từ xa giống một khu phố nổi. Bãi Cây Mến trên Củ Tron là bãi tiếng nhất - cát dài, nhiều cây bàng và dừa, ít hàng quán cao cấp. Buổi trưa nắng gắt, bãi này hợp với khoảng giữa chiều hơn.

Không phải mọi điểm trong tuyến đều tỉnh queo. Một số bãi đã có ô dù, bàn ghế cho thuê, một số quán hải sản đã quen với khách. Nhưng so với Phú Quốc 10 năm trước, Nam Du vẫn còn rất sớm. Đây là điểm quan trọng cho ai muốn chọn nơi đến: Nam Du chưa phải đảo của resort, vẫn là đảo của tàu cá và bè nuôi.

Hải sản, dừa và bữa ăn trên đảo

Kinh tế Nam Du dựa vào biển và dừa. Cá, mực, ghẹ, ốc, hàu là nguyên liệu chính của các bữa ăn. Hải sản tươi ở mức rất rẻ so với đất liền - một phần vì khoảng cách vận chuyển bằng không, một phần vì khách chưa đông đủ để đẩy giá. Khách quen thường mua tại bến cá hoặc chợ rồi nhờ quán nấu, chi phí gia công thấp.

Dừa Kiên Giang nói chung và dừa Nam Du nói riêng có vị đặc trưng. Một số đảo có vườn dừa cũ, dừa nước, dừa xiêm. Nước dừa lạnh trên bãi là một trải nghiệm bình thường nhưng đáng đặt vào lịch trình - ít nơi cho cảm giác nước dừa được uống ngay trên đảo trồng nó.

Một bữa tối hợp lý ở Củ Tron có thể gồm: mực tươi nướng muối ớt, ốc các loại, cá nướng giấy bạc hoặc cá hấp, một đĩa rau luộc, cơm trắng, bia Sài Gòn. Không cần đặt trước, không cần menu cầu kỳ. Phần khó là chọn quán có hải sản chắc thật, không thay đồ đông lạnh - đây là chỗ nên hỏi chủ homestay thay vì tra mạng.

Tàu, mùa và những bất tiện cần biết trước

Tàu cao tốc từ Rạch Giá là tuyến chính. Có vài hãng, lịch chạy theo ngày và phụ thuộc thời tiết. Mùa biển êm khoảng tháng 12 đến tháng 4, gió chướng vào khoảng tháng 10 đến tháng 1 có thể buộc hủy chuyến. Khách cần xếp lịch dư một-hai ngày phòng sóng to.

Điện trên đảo từng phụ thuộc máy phát, hiện đã ổn định hơn nhờ hệ thống điện kéo từ đất liền hoặc nguồn năng lượng tái tạo - chi tiết cụ thể nên kiểm chứng theo công bố mới nhất của tỉnh. Sóng điện thoại có nhưng không đều giữa các đảo phụ; tin nhắn vẫn nhanh hơn cuộc gọi video. Tiền mặt là phương tiện chính - QR và POS có ở một số chỗ nhưng không nên dựa vào.

Về rác và bãi biển, áp lực mùa cao điểm rõ rệt. Mỗi cuối tuần dài, bãi Cây Mến và một số bãi nhỏ ở hòn Mấu thường đầy vỏ chai, đồ ăn thừa. Nếu khách tự mang theo bình nước, giảm chai nhựa dùng một lần, dồn rác về bến lớn, đó là cách thiết thực hơn nhiều lời khuyên du lịch bền vững chung chung.

Nam Du có đi theo đường Phú Quốc?

Đây là câu hỏi mà nhiều người về từ Nam Du tự đặt ra. Phú Quốc - cũng thuộc Kiên Giang - đã chuyển từ một huyện đảo nhịp chậm thành thành phố du lịch trong khoảng 15 năm, với resort cao tầng, cáp treo, casino và sân bay quốc tế. Phần lớn không gian "đảo" theo nghĩa cũ đã mất.

Nam Du có lợi thế lẫn rủi ro tương tự pha sớm của Phú Quốc: biển đẹp, khoảng cách phù hợp, hải sản tươi, dân cư còn ít. Sự khác biệt nằm ở quy mô và quy hoạch. Đảo Củ Tron nhỏ hơn nhiều so với Phú Quốc, không có sân bay, không dễ tiếp cận bằng máy bay thẳng từ TP.HCM. Điều này tự nhiên giới hạn tốc độ tăng khách.

Nhưng tốc độ ấy có thể đổi nếu một tổ hợp đầu tư lớn vào, một cảng tàu rộng hơn được xây, hoặc một tuyến tàu cao tốc tăng tần suất gấp đôi. Phú Quý ngoài khơi Phan Thiết cũng đang ở pha giữa - đông hơn 5 năm trước, chưa đông như Phú Quốc. Nam Du có lựa chọn: hoặc giữ nguyên mô hình homestay + bè nuôi + tàu địa phương, hoặc theo trục du lịch hóa nhanh và đánh mất phần khiến nó đáng tới.

Một hệ quy hoạch trung gian - giới hạn số phòng/đảo, quản lý rác, hạn ngạch khách trong cao điểm, ưu tiên đầu tư cho người dân địa phương - là điều một số đảo trên thế giới đã làm. Việt Nam có vài tiền lệ ở Cù Lao Chàm và mức nào đó ở Cát Bà, dù không đồng đều. Câu hỏi đặt với Nam Du không phải có nên phát triển hay không, mà phát triển ở pha nào và ai giữ phần lợi.

Với khách đang lên kế hoạch, thông điệp đơn giản: nếu muốn xem một quần đảo miền Tây còn rất gần với phiên bản cũ của mình, nên đi sớm. Cửa sổ này không kéo dài lâu.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương tại Kiên Giang và miền Tây muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.