Năm giờ sáng cuối tuần ở Quy Nhơn, đoạn ven biển Xuân Diệu chưa sáng hẳn. Mười ngàn người mặc áo dạ quang xếp hàng dưới cổng xuất phát, người chạy giãn cơ, người chụp ảnh, người uống cà phê đứng từ một quầy lưu động. Bốn giờ sau, cùng một đoạn đường sẽ thành dòng người về đích. Trong ba đêm cuối tuần này, khách sạn dọc bờ biển kín gần một trăm phần trăm; quán cà phê và nhà hàng nội thành nhận lượng khách gấp đôi cuối tuần thường. Một giải chạy bộ đường dài đã trở thành lý do đủ mạnh để một thành phố biển miền Trung kín phòng.

Cảnh đó lặp lại với biên độ khác nhau ở Đà Nẵng, Huế, Hạ Long, Hà Nội, TP.HCM, Phú Quốc trong suốt năm. Marathon Việt Nam — cả giải đường dài lẫn ba môn phối hợp — đã đi qua giai đoạn "sự kiện thể thao đơn lẻ" để trở thành một dòng sản phẩm du lịch riêng. Câu hỏi đáng quan sát là sản phẩm đó hiện đang ở vị trí nào, ai mua, ai hưởng lợi và còn thiếu gì.

VnExpress Marathon và mô hình bộ năm thành phố

Dễ thấy nhất là chuỗi VnExpress Marathon. Khởi đầu ở Quy Nhơn năm 2019, đến nay chuỗi này đã trải qua nhiều mùa, mở rộng ra Đà Nẵng (Marvelous Da Nang), Huế (Imperial Hue), Hạ Long (Amazing Halong), Hà Nội (Midnight) và các điểm khác như Hậu Giang, Thanh Hóa, Hà Giang trail tùy mùa. Mỗi giải có 5.000 đến 15.000 vận động viên đăng ký, chia nhiều cự ly: 5km, 10km, 21km, 42km, và một số chặng trail riêng.

Mô hình của VnExpress khá thẳng: kết hợp media — sự kiện — sản phẩm du lịch. Bib chạy bán kèm gói khách sạn đối tác và voucher tour ngắn quanh thành phố tổ chức. Một người chạy bay từ Hà Nội đến Quy Nhơn không chỉ trả tiền bib; họ trả tiền vé máy bay, ba đêm khách sạn, ăn uống, taxi, đôi khi cộng một chuyến đi Ghềnh Ráng hoặc Kỳ Co. Tổng chi tiêu mỗi vận động viên cuối tuần dễ vượt mức một chuyến công tác MICE quy mô vừa.

Techcombank Hanoi Marathon và lớp đô thị

Techcombank Hanoi Marathon (tên thay đổi theo sponsor qua các năm) là một mô hình khác — chạy trong nội đô Hà Nội, đường đua đi qua phố cổ, Hồ Gươm, đoạn bờ Sông Hồng. Khác Quy Nhơn hay Đà Nẵng, vận động viên ở Hà Nội Marathon thường là người trong thành phố hoặc bay từ TP.HCM ra; tỉ lệ khách quốc tế dù có nhưng chưa lớn bằng các giải biển.

Mô hình đô thị này đặc biệt phù hợp marketing thành phố. Hà Nội bán cảnh phố cổ buổi sáng sớm, ánh đèn vàng đoạn Phan Đình Phùng, mặt Hồ Gươm khi không có giao thông. Hình ảnh đi xa hơn cự ly chạy. Tương tự là HCMC Marathon đi qua quận 1, quận 3 và một số đoạn bờ kênh Nhiêu Lộc.

IronMan 70.3 và phân khúc cao cấp

IronMan 70.3 Vietnam là loại sản phẩm khác hẳn. Bơi 1.9km, đạp 90km, chạy 21.1km — vận động viên hoàn thành mất 5 đến 8 giờ. Giải tổ chức thường niên ở Đà Nẵng từ 2015, mở rộng thêm chặng Phú Quốc, thu hút khoảng vài nghìn vận động viên mỗi giải. Khác biệt lớn: bib IronMan đắt hơn nhiều so với marathon đơn thuần, và phần lớn vận động viên là khách quốc tế từ Singapore, Malaysia, Úc, Nhật, châu Âu, Bắc Mỹ, hoặc cộng đồng triathlon ở các thành phố lớn châu Á.

Mỗi vận động viên IronMan thường đi cùng gia đình hoặc nhóm bạn, ở lại 4 đến 7 đêm, mang theo xe đạp giá vài nghìn USD, ăn nhà hàng cao cấp, ở khách sạn 4-5 sao. Chi tiêu trung bình mỗi đầu khách cao hơn nhiều so với marathon phong trào. Đà Nẵng vì vậy là một trong các điểm châu Á có giá trị IronMan cao trong khu vực.

Trail running và lớp khách niche

Một nhánh khác là trail running. Vietnam Mountain Marathon ở Sa Pa (sau này đổi tên/đổi sponsor) đã có hơn mười năm tổ chức và là điểm hẹn của cộng đồng trail châu Á. Các cự ly 70km, 100km, 160km thu hút runner đẳng cấp cao từ Hong Kong, Singapore, Thái Lan, Nhật, Pháp, Đức. Các giải trail mới ở Đà Lạt, Bidoup, Pù Luông, Hà Giang đang dần hình thành chuỗi.

Trail không có khán giả nhiều như marathon đô thị. Đổi lại, vận động viên ở lâu hơn — thường 5 đến 10 ngày — và chi tiêu phân tán hơn xuống các thị trấn nhỏ, lodge gia đình, homestay vùng cao. Một giải 100km Sa Pa đem khách lên cả Tả Van, Cát Cát, Lao Chải trong cùng tuần.

Combo bib + khách sạn + tour: ai bán, ai mua

Công thức combo bib + khách sạn + tour đang được chuẩn hóa dần. Các giải lớn có sàn đăng ký riêng cho gói "package" bao gồm vận chuyển sân bay - khách sạn, hai đêm phòng đôi, bib và một vài voucher tour địa phương. Khách sạn 4-5 sao đối tác giảm giá đoàn, đổi lại được hiển thị logo trên website giải.

Bán hàng theo cách này khiến marathon trở thành sản phẩm du lịch thực sự — không khác gói nghỉ dưỡng cuối tuần. Câu hỏi là phần "trải nghiệm thể thao" có còn được tôn trọng đủ, hay đang bị đẩy xuống thành phụ kiện của trải nghiệm du lịch. Nhiều runner thâm niên đã bắt đầu nói về "giải càng đông càng loạn" — đường chạy đông, trạm tiếp nước thiếu, an toàn giao thông trên cung đường có vấn đề. Đây là vùng câu hỏi cho ban tổ chức và chính quyền địa phương.

Vai trò của thành phố tổ chức

Một giải marathon thành công cần ba phía cộng hưởng: ban tổ chức chuyên nghiệp, sponsor thương mại, và chính quyền thành phố mở đường — đóng đường — đảm bảo an ninh. Quy Nhơn, Đà Nẵng, Huế đã làm tốt phần này. Hạ Long và Hà Nội phức tạp hơn vì lưu lượng giao thông cao. Sài Gòn có thách thức lớn nhất: kẹt xe nội đô khiến đóng đường ban đêm vẫn ảnh hưởng dân cư.

Phú Quốc và Đà Nẵng là hai địa phương đang nói mạnh nhất về "thành phố sports tourism" — kết hợp marathon, IronMan, các giải biển khác (golf, đua thuyền, bóng bãi biển), lễ hội âm nhạc cuối tuần. Mô hình này tham chiếu Phuket, Bali, Boracay — nơi sự kiện thể thao được dùng để lấp các tháng thấp điểm.

Marathon là sản phẩm du lịch hay vẫn là thể thao

Một nhóm vận động viên kỳ cựu cho rằng marathon Việt Nam đang nghiêng quá nhiều về phía du lịch — đường chạy nhẹ hơn, cự ly chính được nhấn cho người mới, nội dung media bão hòa cảnh check-in. Một nhóm khác nói thẳng: nếu không có lớp khách phong trào, nếu không có gói combo bán cho người Hà Nội bay vào Quy Nhơn, các giải này không tồn tại được sau ba mùa.

Thật ra cả hai đúng. Marathon là sản phẩm thể thao có lõi runner cứng — nhóm chạy cự ly 42km và trail dài — kèm vành đai khách phong trào và khách du lịch. Phần lõi giữ chuẩn chuyên môn. Phần vành đai giữ ngân sách. Cân bằng giữa hai lớp là việc của ban tổ chức và sponsor.

Nhìn từ góc ngành du lịch, mỗi cuối tuần Đà Nẵng, Quy Nhơn, Hà Nội có giải chạy là một cuối tuần kín phòng. Mỗi mùa IronMan ở Đà Nẵng là một mùa đón khách triathlon châu Á chi tiêu cao. Mỗi giải trail Sa Pa là một tuần lễ lodge vùng cao có việc. Sản phẩm này không thay thế MICE, nghỉ dưỡng cao cấp hay du lịch văn hóa, nhưng nó bổ sung vào những đoạn lịch trống mà các sản phẩm truyền thống chưa lấp.

Hợp tác quảng cáo trên VnGuide

Nhà hàng, khách sạn, điểm vui chơi hoặc thương hiệu địa phương muốn tiếp cận độc giả đang lên kế hoạch đi Việt Nam có thể liên hệ VnGuide để trao đổi gói hiển thị và nội dung tài trợ: +84 707 991 888 hoặc vnguide.vn@gmail.com.